Parallel Universum

Een beter milieu begint bij.. plastic stofzuigeren in Stille Oceaan

2009-11-05T15:13:00.004+01:00

Midden op de Stille Oceaan bevindt zich een gigantische drijvende vuilnisbelt
ter grote van eenderde van Europa. De Amerikaanse activiste Mary Crowley is
optimistisch over de kansen om de rotzooi op te ruimen. ,,Het mooie is: iedereen
kan daaraan bijdragen.''

Ze is net terug van een maand durende tocht met het onderzoeksschip Kaisei over de noordelijke Stille Oceaan. 'Schokkende' hoeveelheden afval had ze er zien drijven. Duizenden kilometers van de bewoonde wereld bleek de diepblauwe, kalme zee bezaaid met plastic flessen, zakken, pallets, halfvergaan speelgoed, oude visnetten en ander zwerfvuil.
,,Jaren geleden was ik er ook met mijn schip geweest'', zegt Mary Crowley, de
Amerikaanse oprichter van het Project Kaisei, dat tot doel heeft de enorme vuilnisbelt in de Pacific op de ruimen. ,,Ooit was het een oceanische wildernis,
maar toen al zag ik rotzooi, en die puinhoop wordt alleen maar groter.''
De plastic archipel wordt het wel genoemd, of het afvalkerkhof in de Pacific.
Eind jaren tachtig bereikten de eerste berichten daarover de media. Midden in de
Stille Oceaan bevindt zich een gebied zo groot als Frankrijk, Spanje en Portugal
waar grote hoeveelheden plastic en ander vuil door de overheersende stroomrichting samenkomen. Het afval is gedumpt langs de kusten van Amerika en Azië, in rivieren die uitmonden in de Pacific, of komt van schepen. Ook in de Atlantische Oceaan en andere zeeën, bevinden zich dergelijke 'eilanden' van samengedreven vuil.
Als we daar niet snel iets aan doen, luidt de conclusie van Crowley, wetenschappers, biologen en andere activisten, dreigt het ecosysteem in de zee eraan onderdoor te gaan. De Amerikaanse was afgelopen week even in Nederland om haar alarmerende boodschap ook hier te verkondigen. ,,Het gevaarlijkst zijn de minuscule deeltjes plastic die in zee zweven'', zegt ze. ,,Ze worden gegeten door vissen, vogels, en komen zo in de voedselketen terecht. Albatrossen gaan dood door plastic. Zeeschildpadden leggen het loodje, omdat ze denken dat een plastic zakje een kwal is. Dolfijnen en orka's krijgen dankzij het plastic veel giftige stoffen in hun lijf. Het is zaak om deze problematiek nú aan te pakken.''
Met twee schepen is het team van Kaisei (Japans voor planeet oceaan) in augustus
op pad gegaan om onderzoek te doen naar de omvang, de samenstelling en het
effect van het afval. Ook zijn de eerste pogingen gedaan om daadwerkelijk puin
te ruimen.
,,In principe zijn er verschillende mogelijkheden om het water schoon
te maken. Grote stukken zijn met simpele visnetten op te halen. Mijn ideaal is
om werkloze vissers in te zetten die hun brood kunnen verdienen met het opvissen
van plastic. Daarnaast zijn we aan het testen hoe kleine plastic deeltjes het
best verwijderd kunnen worden. Oppompen en zuiveren kost veel energie en is dus
duur. Het mooiste zou zijn als je het opgeviste plastic op een schip kan omvormen tot diesel. Technisch is dat mogelijk. Kleine boten zouden dan voor de aanlevering van materiaal kunnen zorgen, zodat het moederschip als een drijvend recyclefabriekje kan blijven liggen.''
Dit soort plannen wil ze komend jaar verder uitwerken, zegt ze, hoewel er nauwelijks geld is voor het Project Kaisei. Via sponsors en giften hebben de deelnemers een half miljoen dollar bijeen gesprokkeld. ,,Gezien de ernst van de situatie is dat natuurlijk minimaal. Financieel gezien kunnen we pas weer gaan varen als we tonnen aan vuilnis kunnen opvissen.'' Ze is ook in Nederland op zoek naar investeerders. In België heeft ze al succes geboekt.
Crowley hoopt dat na volgend jaar duidelijk is of recycling van de vuilnis
voldoende oplevert om het schoonmaakproces betaalbaar te maken. ,,Als schoonmaken en geld verdienen hand in hand kunnen gaan, dan zijn we op de goede weg. Wij hoeven het wat ons betreft niet allemaal zelf te doen. Als commerciële partijen dit initiatief willen overnemen, is dat ook prima.''
Ondertussen is het ook zaak om de toevloed van rotzooi naar de oceanen tot staan te brengen, zegt Crowley. Nederland zet met de verplichte inzameling van plastic verpakkingsmateriaal per 1 januari een stap in de goede richting. ,,Het vraagt om een omschakeling. Ik probeer thuis nu ook zo min mogelijk wegwerpplastic te gebruiken. En als ik het gebruik, probeer ik ervoor te zorgen dat het gerecycled
kan worden.''
Iedereen kan daaraan meedoen, stelt ze. ,,Het is niet zo moeilijk om iets meer
inspanning te doen voor je afval. Het vraagt wat meer tijd en discipline om je afval te scheiden. Maar als je jezelf afvraagt of je wilt dat je kinderen en kleinkinderen ook nog kunnen genieten van oceanen met leven er in, dan zal je die paar minuten er wel voor over hebben.''

Mickey Mouse nog steeds de sjaak

2009-08-11T21:22:00.002+02:00

Het kabinet beloofde vorig jaar haast te maken met het zoeken naar alternatieven voor dierproeven. De bedoelingen zijn goed, maar in de praktijk vordert de ambitie om minder muizen, honden, katten, apen, runderen, vissen en andere dieren op te offeren voor onderzoek, tergend langzaam.

Een paar keer per week levert een koerier bij het Leids Universitair Medisch Centrum een plastic doosje af met daarin een bijzondere inhoud: weefsel van borsten, billen, buikwanden, dijen, oogleden of ander materiaal dat is weggesneden bij cosmetische operaties.
De overtollige stukken huid, die voorheen in de destructieoven belandden, krijgen een nieuwe bestemming. Sinds kort gebruiken wetenschappers van het LUMC het weefsel om experimenteel onderzoek mee te doen. Onderzoek dat voor kort op proefdieren werd uitgevoerd.
,,Wat wij hier doen, is de cellen isoleren, en daar vervolgens een nieuwe opperhuid van kweken'', zegt onderzoeker Abdoulwaheb el Ghalbzouri. Dat levende materiaal wordt vervolgens netjes in plakjes van een paar centimeter gesneden, en is dan geschikt om proeven mee te doen. De kweekhuid kan een belangrijke rol spelen bij het onderzoek naar onder meer huidkanker. Voorheen werden die onderzoeken vooral op muizen en ratten uitgevoerd.
El Ghalbzouri schat dat de baanbrekende methode jaarlijks enkele duizenden dierproeven overbodig kan maken. Ook andere onderzoekscentra als TNO werken met het gebruik van overtollig huidmateriaal als vervanger voor - een deel van de - tests op dieren om te onderzoekemn of chemische of cosmetische producten schadelijk zijn voor de gezondheid.
De ontwikkeling sluit aan bij de wens van een groot deel van de bevolking, wetenschappers en het kabinet om het aantal dierproeven tot een minimum te beperken. Jaarlijks worden in Nederland een kleine 600.000 levende wezens opgeofferd voor onderzoek naar en ontwikkeling van medicijnen en vaccins, de veiligheid van stoffen en wetenschappelijk onderzoek naar onder meer hart- en vaatzoekten en kanker. Niet alleen menselijke huid, ook computernabootsingen, kweekjes in van diercellen of stamcelonderzoek kunnen tests op proefdieren vervangen.
De recente vooruitgang lijkt veelbelovend, maar de praktijk is weerbarstig. Niet alleen is er door de overheid nauwelijks geld beschikbaar gesteld, ook stuiten de onderzoekers op een muur aan strenge Europese regels die het lastig maken deze alternatieven algemeen geaccepteerd en toegestaan te krijgen. ,,Het kost jaren en jaren, en een hele hoop geld en energie om een testmethode toegelaten te krijgen'', zegt El Ghalbzouri. ,,Daardoor vallen nu veel modellen die een goed alternatief kunnen zijn voor dierproeven, af.''
Probleem is dat de autoriteiten die moeten oordelen of een onderzoek naar de veiligheid van een stof, product of medicijn wel goed is uitgevoerd (ECVAM), getraind zijn in het beoordelen van tests op basis van dierproeven. ,,Iemand die gewend is om te kijken naar cijfers die afkomstig zijn van proefdieronderzoek, kan gegevens die verkregen zijn uit onderzoek bij bijvoorbeeld kweekhuid moeilijk beoordelen'', zegt genetisch toxicoloog Cyrille Krul van TNO. Zij erkent dat de acceptatie van de alternatieven 'een groot issue' is. ,,Het gaat ontzettend langzaam. Er wordt nu gewoon te weinig toegelaten. Als we willen dat snel minder proefdieren worden gebruikt, dan moet het hele systeem van valisatie en acceptatie van alternatieve methoden op de schop. Dat vraagt een fundamentele omslag in het denken.''
Het kost een generatie om dat te veranderen, is de inschatting van hoogleraar Coenraad Hendriksen. ,,Als je op de stoel van de regelgever zit, moet je wel heel zeker van je zaak zijn om een nieuwe testmethode toe te laten. Als je wel een product toelaat dat bijvoorbeeld kankerverwekkend is, zit je bij Nova om dat uit te leggen.'' Hendriksen, autoriteit op het gebied van alternatieven voor dierproeven, is gematigd positief over de ontwikkelingen. ,,Op vaccingebied loopt het uitstekend, net zoals de celkweken. Het voorwerk bij het ontwikkelen van geneesmiddelen gebeurt tegenwoordig bijna geheel zonder dieren. Pas aan het einde van het traject komen de dierproeven in zicht.'' Er is zeker een mentaliteitsverandering gaande, zegt hij. Maar daadwerkelijk vooruitgang boeken bij het verminderen van het aantal dierproeven is volgens hem een kwestie van 'tienden procenten per jaar'. ,,Het is niet mogelijk in een jaar het aantal te laten dalen met 10 procent. Daarvoor is de materie te complex.''

KADER 1:
In 2007 zijn in Nederland 597.605 dierproeven uitgevoerd, 1 procent minder dan in 2006. Het grootste deel (46 procent) wordt verricht ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek. Ruim 40 procent heeft te maken met de ontwikkeling van medicijnen en vaccins. Zeven procent gebeurt in het kader van veiligheidstests op schadelijkheid van stoffen, en 3 procent voor onderwijs. Hieronder een overzicht van de gebruikte dieren.
Muizen 274.515
Ratten 144.070
Kippen 93.132
Vissen 27.390
Konijnen 7445
Hamsters 3130
Cavia's 7723
Honden 1950
Katten 257
Apen (geen mensapen) 579
Paarden 2924
Schapen 4380
Varkens 8110
KADER 2:
Sinds 1997 is het gebruik van proefdieren voor het maken van cosmetica in Nederland verboden. Met ingang van dit jaar geldt in de gehele Europese Unie een verbod op de invoer van cosmetica uit landen waar nog wel op dieren wordt getest. Cosmeticafabrikanten als l'oreal investeren daarom veel geld in het ontwikkelen van alternatieven. Het kabinet wil het aantal dierproeven terugdringen. Dat gebeurt op basis van drie V's: Vermindering, Verfijning en Vervanging.
(door Sandra Donker, GPD)

En Baby verveelt zich stierlijk

2009-08-01T21:31:00.001+02:00

Baby heet de enige olifant van circus Herman Renz, ook al is zij met haar 38 jaar hoogbejaard. De grijze reuzin staat altijd moederziel alleen. Zielig?

Het is maar hoe je het bekijkt, vindt tourneemanager bij Herman Renz, Marcel Bergema. "Er is wel eens geprobeerd een andere olifant bij haar te zetten, maar die accepteerde zij niet." Een paar honderd kilo wegende dame met een willetje.
Bovendien heeft Baby een prima leven, vervolg Bergema. Ze krijgt liefdevolle verzorging en als ze niet buiten op het gras kan staan, heeft ze haar ruime, verwarmde wagen. Ook de andere meereizende dieren hebben het doorgaans goed, bezweert de tourneemanager.
Toch zijn het juist olifanten als de eigenzinnige Baby die de onderzoekers van Wageningen Universiteit de grootste zorgen baren. In hun rapport Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland concluderen zij dat de Aziatische dikhuiden niet zozeer lijden onder de vele pirouettes die zij draaien, maar onder stierlijke verveling. Buiten de shows staan ze een groot deel van de dag vastgeketend aan een ijzeren ketting en krijgen ze te weinig beweging, waardoor ze uit frustratie urenlang met hun slurf zwaaien en van poot naar poot wiebelen. Stereotiep gedrag heet dat in jargon.

Activisten en circusartiesten vliegen elkaar al jaren in de haren over dieren in de piste. Lijden zij onder hun bestaan, of juist niet? Toen de discussie vorig jaar ook in de Tweede Kamer oplaaide en zich een 'linkse meerderheid' aftekende voor een verbod, besloot minister Gerda Verburg voor het eerst te laten uitzoeken hoe het echt is gesteld met hun welzijn.

De onderzoekers van de Animal Science Group formuleren hun oordeel behoedzaam. 'In het algemeen' is de gezondheids- en voedingstoestand van 'de meeste dieren' in orde. Een uitzondering maken zij voor drie Aziatische olifanten in twee circussen, bij Herman Renz en Renz Berlin. Hun welzijn is 'in ernstige mate aangetast'. Maar ondanks hun algemene milde conclusie, tekenen de onderzoekers ook aan dat verzorgers onvoldoende kennis in huis hebben, de administratie een rommeltje is, als die uberhaupt al aanwezig is, en dat dieren worden meegesleept die nooit optreden. Extra maatregelen zijn nodig om misstanden 'in de toekomst' te voorkomen, heet het voorzichtig in de aanbevelingen. Met andere woorden: voorlopig hoeven de wilde beesten de tent nog niet uit.

Maar nu het langverwachte rapport er ligt is de strijd niet voorbij. "Circussen houden zich niet eens aan hun eigen richtlijn", zegt Leonie Vestering van Wilde Dieren de Tent Uit, een coalitie van dierenbeschermingsorganisaties. "Dierenverblijven zijn kleiner dan ze zelf voorschrijven en hun administratie is niet op orde." Bovendien konden de onderzoekers de vraag of trainingen al dan niet gepaard gaan met mishandeling, niet beantwoorden. Zij kregen geen toestemming daarbij aanwezig te zijn.
Ook de Dierenbescherming is teleurgesteld in het rapport. "Er staan veel bevindingen in die aanleiding geven tot grote twijfel over het welzijnsniveau van alle dieren in circussen", zegt directeur Frank Dales. Ook hij constateert: "Niet al deze bevindingen komen terug in de eindconclusies."
Adri Lammer, woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Circus Ondernemingen (VNCO) reageert geprikkeld. Het onderzoek toont volgens hem klip en klaar aan dat er geen enkele sprake is van misstanden met circusdieren. "Wij kunnen goed leven met deze aanbevelingen."
Voor Marcel Bergema van Renz staat het volgende optreden alweer op punt van beginnen. Met Baby in een glansrol. Een circus zonder dieren is nu eenmaal geen echt circus, vindt hij. "Het publiek vraagt er ook om. Zonder onze dieren vinden ze er niets an."
(Sandra Donker en Dylan de Gruijl, GPD)

Beroemd tegen wil en dank

2009-07-28T21:12:00.000+02:00

Eénmaal werd het haar echt te gortig. Tijdens een kampeervakantie in Frankrijk brak een hels onweer los. Het regende pijpenstelen, binnen de kortste keren stond er 30 centimeter water in de tent. Ik ga in de auto zitten, riep ze naar haar echtgenoot, ik kom er voorlopig niet meer uit! Van achter de voorruit van hun wagen keek ze met heilig ontzag naar het natuurgeweld daarboven, wetende dat ze in haar kooi van Faraday tenminste veilig zat voor blikseminslagen.

Helga van Leur, weervrouw bij RTL, houdt niet van onweer. ,,Het is die klap. Een flits, en dan die knal, als het heel dichtbij komt, lopen de rillingen over mijn rug. Ik heb wel eens meegemaakt dat de bliksem in mijn achtertuin insloeg. Ik kan je verzekeren dat je op je benen staat te trillen. Ik vind het griezelig, het is ook gevaarlijk. Vroeger kroop ik diep onder de dekens als het hard onweerde, maar nu heb ik drie kindertjes die ik wel moet kunnen horen.''

Een dag voor het interview kon ze haar lol niet op. Noodweer trok over Nederland, met een ongekend aantal van 75.000 ontladingen, hagelstenen als kippeneieren en centimeters regen was het op z'n minst onstuimig te noemen. ,,Ik lag in mijn bed en zag de radarbeelden in mijn hoofd voorbij schieten. Ik weet nu precies wat er gebeurt, dacht ik, het moet er nu ongeveer zo en zo uitzien, ik keek op de klok om te kijken hoe laat het onweer overtrok, of mijn weersvoorspelling ongeveer uitkwam. Dat was zo. Dat is dan natuurlijk wel weer kicken. Bang ben ik op zo'n moment even niet meer. Een beetje beroepsdeformatie kan wonderen doen.'' Uitbundige lach.

In haar werkkamer in de RTL-studio in Hilversum is ze in haar element. Om haar heen schermen met veel donkerrode en gele vlekken, een teken dat de depressie nog doorwoedt op de Noordzee. Over een paar uur zal ze in het nieuws opgewekt, en met struise gebaren, uitleggen dat het hier een zeldzaam 'thermisch lagedrukgebied' betrof. Voor de camera verraadt niets dat ze 's nachts uren heeft wakker gelegen.
Het is het resultaat van ruim twaalf jaar ervaring. Haperingen, versprekingen, het brengt haar niet langer van haar stuk.,,Ik weet dat als ik haper, mijn basiskwaliteit voor een praatje nog steeds voldoende is. Ik heb inmiddels geleerd: die zes haal ik toch wel, zolang ik maar bij mezelf blijf. Het gaat allemaal spontaan, ik schrijf niets uit. Ik begin om twaalf uur, ben er de hele dag mee bezig, bereid alles voor, maak alle weerkaarten zelf, wat kan nog mis gaan? Vroeger kon ik er wakker van liggen, toen was ik heel onzeker, over mijn kleding, of alles wel klopt. Nu denk ik: pff, ik sta hier niet om mijzelf, maar om het weerbericht. Als mijn haar niet goed zit hebben ze weer wat leuks in De Wereld Draait Door.''

Die nuchtere onverschilligheid, daar heeft ze lang aan moeten werken. Want dat Helga van Leur ooit bij de televisie zou komen te werken, lag helemaal niet in de lijn der verwachtingen. Ze was onzeker, verlegen, wilde voor geen goud in het middelpunt van de belangstelling staan. ,,Vanuit mijn verlegenheid dacht ik altijd: doe ik het wel goed, kwets ik geen mensen, ik bleef liever op de achtergrond. Dat dit op mijn pad komt, is een grote leerschool. In de schijnwerpers staan was het engste wat er is, het is totaal het tegenovergestelde van waar ik me veilig in voelde. Dat heeft zo moeten zijn.''
Peinzend: ,,Mensen zijn nog steeds verrast als ik zeg dat ik verlegen van aard ben. Bij bijeenkomsten met andere Bekende Nederlanders voelde ik me vroeger zooo klein. Oeioei. Maar mensen kennen me nu eenmaal, de koningin kent me ook. Dat is een raar idee, maar zij kijkt natuurlijk ook gewoon naar het weerbericht.'' Ook al kennen veel mensen haar vooral als de-weervrouw-met-bril. ,,Dat hoor ik nog steeds zó vaak! Terwijl ik dat ding al zeven jaar niet meer op heb.''

Een zachte klop op de deur. ,,Ik moet je éven gedag zeggen''. Helga van Leur kijkt op en vliegt de oudere heer om de hals. ,,Jaap Brand! Bij elke presentatie denk ik wel even aan hem. Hij heeft mij presenteren geleerd.'' De Hilversumse éminence grise glimlacht beminnelijk. In Spanje is het kouder dan bij ons, doceert hij een van zijn stokpaardjes. Niet zeggen: hier is het 25, daar in het zuiden 20 graden. Dat blijft niet hangen. Nee, kóuder dan bij ons, daar hebben de mensen het over. ,,Je moet kijkers kunnen pakken, kunnen raken.'' Hij wandelt de deur weer uit, en zegt: En blijven leren. Want dat houdt nooit nooit nooit op.''
Dat devies had ze zichzelf al eigen gemaakt voordat Jaap Brand ten tonele verscheen. Helga van Leur kreeg niks voor niks, tot aan haar opleiding Bodem, Water en Atmosfeer aan de Universiteit Wageningen aan toe. ,,Ik ben altijd een harde werker geweest, gedisciplineerd. Toen ik van lagere school afkwam gaf de hoofddocent als advies lager beroepsonderwijs, meer zat er niet in. Mijn ouders vroegen of ik niet gewoon naar de brugklas kon. Gaat ze niet redden, was het antwoord. Ik heb toch havo gedaan, en daarna vwo. Toen was het weer: reken maar dat je daar drie jaar over zult doen, over vijf en zes vwo. Dat is toch geen instelling? Dat is mensen onderaan plaatsen. Ik zeg altijd: probeer het, kijk waar je grenzen liggen, als het te hoog gegrepen is kan je altijd een stapje terug doen. Ik heb dat met mijn eigen kinderen ook nog steeds. Als hun school ergens heel stellig in is, dan zit ik meteen in de hoogste boom. Hooo! Hohoho! Er is niet één waarheid.''
,,Ik was niet assertief als kind, ik was het verlegen meisje. Een solist. Ik werd gepest. Een meisje waarmee ik bevriend was, viel buiten de groep. Ze was hartstikke leuk! Maar omdat zij gepest werd, was ik de volgende. Schelden, dingen afpakken, spullen kapot maken. Kinderen zijn soms heel gemeen, extreem hard. Ik heb een bleke huid, dan ben je een bleekscheet. Ik heb sproeten. Alsof ik daar iets aan kon doen! Ik zou ook wel graag heel bruin zijn. Je kunt het de kinderen niet altijd kwalijk nemen, wel de ouders, en de docenten die er blind voor zijn. Een docent weet dondersgoed wie er binnen de groep het meest gevoelig voor is. Die haalt z'n schouders op en zegt: in de lunchpauze ben ik er niet bij. Ik ging op een gegeven moment naar de onderwijzer toe, maar dat hielp niets. Hij zei: je moet niet klikken. In de tweede klas van de lagere school ben ik ook op de moeder van een pestkop afgestapt. Woorden doen geen pijn hoor, was het antwoord. Nouja! Daar kan ik nog kwaad over worden. Als je je kind al zo opvoedt, hoe kun je dan verwachten dat die zich netjes gedraagt.''
,,Mijn man zei het later, en dat zeg ik nu ook altijd tegen iedereen die gepest wordt: blijkbaar heb jij iets bijzonders. Mensen hebben dat door, kunnen er de vinger niet precies op leggen, voelen het wel aan, en uiten zich door zich er tegenaf te gaan zetten. Dan voelen ze zich sterker'. Ik geef het mijn kinderen ook mee. Als een van mijn kinderen een pestkop blijkt te zijn, dan heeft hij een heel groot probleem thuis. Ik leg hen uit dat iedereen volwaardig is, ga juist met iemand praten. Je bent juist leuk om wie je bent, later wordt het gewaardeerd, als je groot bent.
Mensen kon weinig grip op mij krijgen. Ik ben gevoelig, dus ik trek wel degelijk emoties van anderen aan, maar dat betrek ik dan snel op mijzelf. Als er kritiek was, dacht ik snel: ik doe iets niet goed. Dat laat je natuurlijk niet merken, want dan wordt je ook kwetsbaar...'' Peinzend: ,,Ik weet ook niet was het was. Maar het is ook niet zo dat ik een heel ongelukkige jeugd had, het heeft al met al een paar jaar geduurd.''

Ze is er klaar mee, met dat verleden. Zeker toen ze laatst een e-mail kreeg van een jongetje dat het destijds steeds op haar voorzien had. ,,Ik heb me ooit publiekelijk laten ontvallen dat ik door hem gepest was. Hij is de oprichter van buienradar. ,,Nou Helga, daar ben ik dan, Edwin Rijkaart van Cappellen'', schreef hij. Hij bleek zich er niets van te herinneren, schreef dat hij als kind zelf juist heel verlegen was. ,,Zo zie je maar dat het geen zin heeft om er in te blijven zitten. Wat in het verleden is gebeurd is gebeurd. Ik ben helemaal geen rancuneus type, dat geeft het alleen maar negatieve energie. Daar schiet je niks mee op.''
Van Leur kijkt liever vooruit, ook verder dan de dag van morgen in het dagelijkse weerbericht. Tegenwoordig houdt ze als meteoroloog in het hele land lezingen over duurzaamheid en de risico's van de opwarming van de aarde. Haar boodschap: hoe kunnen we het anders, optimaler doen. ,,Daar ligt mijn toekomst, denk ik.Ik ben goed in communiceren, inspireren. Ik ben geen doemdenker, maar weet wel dat we met z'n allen een groot probleem hebben als wij niet inspelen op de klimaatverandering.''
Maar voorlopig zit ze nog goed bij RTL. De uiterste houdbaarheidsdatum voor televisie is wat haar betreft nog niet in zicht. Misschien zit er nog tien jaar voor de camera voor haar in het verschiet. ,,Ik heb een vakgebied, ik ben niet zomaar inruilbaar, ik ben specialist.''
Toch klinkt weer even die lichte twijfel, onzekerheid door. ,,Er kan natuurlijk altijd een zenderbaas komen die voor het weerbericht alleen maar leuke jonge grietjes wil hebben...'' Ze zwijgt even. Dan, ferm: ,,Maar dat verwacht ik niet bij RTL. Die zijn meer van de inhoud.'' De blik is veelbetekenend.

Hap, zei de politiehond

2009-06-25T16:32:00.003+02:00

Een por met een gummistok, een opengesperde bek en ineens hing die politiehond in zijn oksel. De aanval van de diensthond tijdens Koninginnenacht beleefde de twintigjarige Utrechtse student Jonas Hady in een flits. ''Hier ben ik gebeten,'' zegt hij, terwijl hij zijn shirt omhoog tilt. ''En hier op mijn rug. Maar daar kwam ik pas in het ziekenhuis achter.'' Een week en een antibioticakuur later is zijn woede over het incident wat gezakt. Zijn verbijstering niet.
'Waar is de controle op politiehonden?'

Honderden mensen worden jaarlijks door politiehonden gebeten. Voor vuurwapen en pepperspray staat uitvoerig beschreven wanneer en hoe agenten deze mogen gebruiken. Voor de inzet van de 350 politiehonden in Nederland zijn nauwelijks regels.

Want waarom liet de agent de hond op hem los? De opstootjes van die avond op de Neude in Utrecht waren al voorbij. ''Ik zag wel dat er wat politie stond,'' zegt hij. ''En een ME-busje. Maar toen ik daar liep was er niets aan de hand. Ik liep ook direct achteruit toen ik de gummistok voelde. De beet van de politiehond is echt onbegrijpelijk.''

Behalve een verontschuldiging eist hij ook schadevergoeding van de politie. Of hij die zal krijgen, is maar zeer de vraag. Een hondenbegeleider van de politie mag in hoge mate zelf bepalen wanneer hij zijn dier het bevel geeft de tanden in een verdachte te zetten. Want hoewel dier en bijbehorende agent moeten voldoen aan strenge opleidings- en exameneisen, is over de inzet nauwelijks iets op papier gezet.

Dat is Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer een doorn in het oog. In een recent rapport hekelt hij het gebrek aan regels bij de inzet van de 350 'surveillancehonden'. Voor wapenstok, pepperspray en vuurwapen is uitvoerig beschreven waar, in welke situatie en hoe die mogen worden toegepast. Een agent die zijn hond het commando geeft te bijten, moet afgaan op zijn eigen inschatting. In de richtlijn staat alleen in algemene termen omschreven dat er geen geschikt alternatief voorhanden mag zijn (subsidiariteit) en het beest niet mag aanvallen bij lichte vergrijpen (proportionaliteit). Volstrekt onvoldoende, vindt Brenninkmeijer.

Uit een rondgang langs politiekorpsen blijkt dat jaarlijks enkele honderden mensen door een politiehond worden gebeten. Vaak gebeurt dat terecht, soms onterecht. De dieren worden vooral ingezet bij grote evenementen, voetbalrellen, uitgaansgeweld of surveillances in onveilige gebieden. ''Het kan in de commotie gebeuren dat iemand per ongeluk wordt gebeten,'' zegt trainer en rijkskeurmeester van politiehonden Jan Mast. ''Een hond ziet natuurlijk niet altijd precies wie er nu een steen gooide.''

En als een hond hapt, dan is het echt raak. ''Over het algemeen heeft hij voorkeur voor armen en benen, lichaamsdelen die bewegen. Ze laten pas los als het baasje het zegt. Een hondenbeet doet verschrikkelijk zeer, dan loop je geen meter meer. Zeker wanneer de tanden in het beenvlies komen. Doktersbehandeling is altijd noodzakelijk, ook met het oog op infecties.''

Het is een indringend geweldsmiddel, beaamt politiesocioloog Jaap Timmer. Hij pleit al jaren voor richtlijnen. ''Dat is een kwestie van rechtszekerheid. Als er nu een klacht komt, kan de politie alleen afgaan op algemene rechtsprincipes. Het is een blinde vlek. Er is ook geen erkenning dat het aan deze regels ontbreekt.''

Jaarlijks komt bij de ombudsman 'een handvol' klachten binnen van mensen die zeggen dat zij zonder aanleiding zijn aangevallen. Vaak vangen zij bot bij een schadeclaim. Zelfs wanneer een hond bijt zonder dat de agent daartoe opdracht gaf, is de kans op genoegdoening gering, blijkt uit een uitspraak van de rechtbank in Utrecht uit 2007.
Student Jonas Hady houdt stille getuigen omhoog van zijn ontmoeting met een hapgrage politiehond: in zijn dunne zomerjas zitten vlak onder de aanzet van zijn rechtermouw twee gaatjes. Ook zijn trui en T-shirt zijn gehavend. Hij hoopt dat er camerabeelden zijn die hem kunnen vrijpleiten. (SANDRA DONKER en DYLAN DE GRUIJL)

Nederlanders souperen aarde in hoog tempo op

2009-05-25T16:26:00.001+02:00

Nederlanders leven in ecologisch opzicht ver boven hun stand. Als alle inwoners op aarde dezelfde levensstijl als wij zouden hanteren, zouden er twee aardbollen nodig zijn om iedereen te voorzien van schoon water en grondstoffen als hout, olie en vruchtbare grond. Ons land teert daardoor sterk in op de natuurlijke reserves van andere landen, concludeert het Wereld Natuurfonds in een rapport over de 'gezondheidstoestand' van de aarde. Overigens zouden er 4,8 aardbollen nodig zijn als iedereen zou leven als Amerikanen, de grootste verkwisters op aarde.

Voor het eerst is in dit internationale onderzoek ook de 'ecologische voetafdruk' van Nederland opgenomen. Dit instrument meet hoeveel hectare land en zee inwoners van een land gebruiken voor consumptie en infrastructuur, plus de ruimte die nodig is om de CO2-uitstoot en afval te absorberen.

Uit de gegevens blijkt dat vooral het energiegebruik in Nederland een groot beslag legt op de hulpbronnen die wereldwijd beschikbaar zijn. Daarnaast voert Nederland veel grondstoffen in die grote gevolgen hebben voor de biodiversiteit in andere landen. Het gaat daarbij onder meer om de import van soja uit Brazilië. Nederland is na China wereldwijd de grootste importeur van soja, die vooral gebruikt wordt als veevoer. Daarnaast zorgen de invoer van koffie, vis en hout voor een aanslag op de natuur in Indonesië, Midden-Amerika, Finland en Rusland.

Volgens berekeningen van het WNF legt de Nederlander beslag op 4,4 (mondiale) hectare productieve grond en zee, dat is per saldo viermaal zoveel als de natuurlijke productiecapaciteit van ons land bedraagt. Het slechtst op de meetlat scoren de Verenigde Staten, die per inwoner 9,4 hectare nodig hebben. Onderaan de lijst staan Malawi, Afghanistan en Haïti.

Nederland zit tot zijn nek in de groene schulden, concludeert Johan van de Gronden, algemeen directeur van het WNF. ''Ondanks talloze goede voornemens van de afgelopen kabinetten, gebeurt er in de praktijk nauwelijks iets. Sinds 1991 wordt er gesproken over het tegengaan van de import van fout hout, maar dat is nog steeds niet geregeld.'' Nu merken vooral de armste landen de effecten van de wereldwijde natuurcrisis, zoals de hoge voedselprijzen, maar het is slechts een kwestie van tijd totdat ook Nederland de gevolgen voelt, voorspelt hij. Alleen verduurzaming van de samenleving kan het tij nog keren. Volgens Van de Gronden is dat mogelijk als alle overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven en burgers zich daar volledig voor inzetten.

In het rapport, dat elke twee jaar verschijnt, wordt ook de teruggang van het aantal diersoorten op aarde bijgehouden. De Global Living Planet Index geeft aan dat de ruim 4600 populaties van 1600 soorten met bijna dertig procent zijn afgenomen. In de tropische zones is de daling het grootst, met een gemiddelde daling van 50 procent. (SANDRA DONKER)

Liesbeth van Tongeren, pragmaticus met een tikje idealisme

2008-10-08T13:33:00.004+02:00

Ja, ze heeft gewoon een auto, en nee, echt niet al haar kleren zijn gemaakt van onbespoten katoen. Natuurlijk is milieubescherming belangrijk, heel erg belangrijk zelfs. Maar om nou in het donker te gaan zitten met alleen een peertje aan omdat anders de wereld vergaat, dat is niet haar ding.
Greenpeacedirecteur Liesbeth van Tongeren (50) is een pragmatisch, praktisch mens.

Vrienden hoeven geen gepreek te verwachten over hun consumptiegedrag omdat ze nu toevallig directeur is van Greenpeace. ,,Mensen moeten al zoveel.'' Thuis staat geen energieslurpende wasdroger, maar ze koopt wel graag kleding die 'hip en sexy' is. In het duurzame segment is daar maar bijzonder weinig van te vinden.
,,Nou, dan houdt het dus op. Ik zeg altijd: maak je keuzes bewust. Wil je iets doen om het milieu te sparen, kies dan voor iets waar je lol in hebt, wat bij je past. Hou je van cosmetica, zoek dan uit wat producten zijn zonder chemische rotzooi. Vind je het leuk om je hele huis te versieren met led-verlichting, ga lekker je gang. Hou je van geld, kijk of je groen kan beleggen.''
Ze is op de kop af vijf jaar directeur van de milieuorganisatie. De zakelijke juriste opereerde lange tijd vooral achter de schermen, maar de laatste weken is zij volop in het nieuws. De symbolische actie van Greenpeace om een gebied in het Duitse deel van de Noordzee met rotsblokken af te schermen voor de visserij, werd door boze vissers betiteld als terreur.
Ook De Telegraaf nam de actie hoog op en eiste haar aftreden. Niet verrassend, vindt Van Tongeren, gezien hun actuele kruistocht tegen alles wat met actievoeren te maken heeft. Persoonlijk raakt de kritiek Van Tongeren niet. Wel is zij boos dat de krant haar woorden verdraait.
,,Hun lezers hebben ook recht op goede informatie over de visstand in de Noordzee. Ze eten graag een visje, en willen dat hun kinderen dat straks ook kunnen. Vissers wÚten dat kabeljauw vroeger 1,50 meter was, die halen ze nooit meer uit de zee. Onder de enorme visserijdruk is die vis bijna bezweken, net als wilde zalm en steur; en de overheid die de visstand op peil moet houden, kijkt al dertien jaar de andere kant op.''
Want gaat het om het grotere belang, dan is Van Tongeren een stuk verbetener. Hard tegen hard, merkte ook minister Gerda Verburg tijdens een confrontatie in het televisieprogramma NOVA. ,,Klimaatverandering komt zo dichtbij, en overbevissing is zo vergevorderd, dat we nu aan zware economische belangen zitten te rammelen. Wij zeggen: schone energieproducenten moeten breed de markt op, en jullie Shell, en jullie E.On, schuif eens een eind op, jullie zijn maatschappelijk onverantwoord bezig.''
Dat de aanpak van Greenpeace soms tegen het zere been is, deert niet. Evenmin dat ze neergezet wordt als een koele kikker. ,,Ik heb er niet zo'n moeite mee als er allerlei lelijke bijvoeglijke naamwoorden voor mijn naam worden geplakt. Ik heb wel beroerdere zaken gehoord. Ik wil het graag zo snel mogelijk over de inhoud hebben.''

***
Toen ze opgroeide, hadden de hippies hun langste tijd gehad, maar ze had er zo een kunnen zijn. Buiten in het gras dansen op muziek, natuurfestivals bezoeken. Samen met vriendinnen die op de boerderij woonden, haalde ze een knol uit de wei om in de bossen van Twente te gaan paardrijden. Welgeteld ÚÚn jeugdhonk was er, en daar ging ze 'gezellig lopen volksdansen'.
Van Tongeren komt niet uit een klassiek 'groen' nest, hoewel 's avonds altijd de gordijnen dichtgingen, de kachel niet te hoog brandde en het licht uitmoest als je wegging. Zuinig met energie was normaal, zeker toen de oliecrisis Nederland in de jaren zeventig in de greep hield.
Bij de familie thuis in Almelo draaide het meer om naastenliefde, behulpzaam zijn voor de medemens, een levenshouding die voortkwam uit hun geloof. ,,Mijn moeder bezocht zieken die in het ziekenhuis geen bezoek kregen, voor de (hervormde) kerk hielp ze vluchtelingen uit Oeganda, en ik deed daar aan mee. Zij had dat ook weer van huis uit meegekregen, mijn opa en opa hadden een weeshuis in Brabant en mijn moeder is samen met die kinderen in het tehuis opgegroeid. Ik ben opgevoed met het idee dat je moet houden van je naasten als van jezelf.''
In de kerkbankjes is ze niet meer te vinden. Wel, en dat deelt ze met haar rivale Gerda Verburg, spreekt de christelijke gedachte van het rentmeesterschap nog steeds tot de verbeelding. ,,Rentmeesterschap betekent dat de aarde aan je is toevertrouwd, maar dat je er tegelijkertijd voor moet zorgen dat de generaties na jou in dezelfde mate in hun behoeften kunnen voorzien. In die gedachte kan ik me helemaal vinden.''
Liever dan aan de christelijke God refereert ze tegenwoordig aan een oude zegswijze van de Aboriginals, opgepikt tijdens haar jaren in AustraliÙ: de wereld is niet van ons, maar wij zijn van de wereld. ,,Dat je daar een onderdeel van de aarde bent, en niet boven de planten en de rest van de dieren staat. Je leest wel eens: is het erg als de walvissen uitsterven. Nou, jij en ik eten er geen boterham minder om, maar ik zou het zo'n failliet vinden van de mensheid als wij niet in staat zijn zo'n diersoort in leven te houden.''
Natuurlijk liep ze mee in de grote ban-de-bomdemonstratie in Amsterdam, op 21 november 1981, en later die in Den Haag. Ze studeerde internationaal recht aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam, afstudeerrichting zeerecht, en woonde in een kraakpand. Een vrij en relaxed kraakpand, daar was niks radicaals aan, haast ze zich te zeggen.
Toen ze als twintigjarige een huis in de Indische buurt betrok met een stel andere krakers, werden ze door de buren onthaald op soep en dekens. ,,Die waren blij dat het weer bewoond werd, schoongemaakt en verwarmd, en dat de duiven er niet langer inzaten. We hadden afgesproken dat we zouden vertrekken als er nieuwbouwplannen waren, en dat hebben we ook gedaan.''
Met politiek hield ze zich niet bezig. Van Tongeren was druk met haar studie, met het runnen van een buurtcafeetje waar mensen uit de kraakpanden kwamen, maar ook gewone huurders van even verderop en 'tante Sjaan'. ,,Nu zou je dat sociale integratie noemen, maar toen kenden we dat woord nog niet.''
Er werd eens wat gedemonstreerd tegen 'geparkeerde auto's en zo', en Van Tongeren deed vrijwilligerswerk voor een wegloophuis voor meisjes en de stichting Tegen haar Wil, waar (oud-minister) Hedy d'Ancona de scepter zwaaide. Op kleinschalig niveau viel heel wat bedrijvigheid te bespeuren: huisgenoten richtten een fabriekje op in biologische muesli, kleding werd met de hand genaaid, haren collectief geknipt.

***
Leerzaam was het zeker, zegt ze, die woelige jaren in Amsterdam. ,,Wat mij heel duidelijk werd, is dat het moeilijk is om `t te redden als er geen regels zijn. Dat had je in zo'n woongroep ook, iedereen wilde fijn samenwonen, en dan had je toch iemand die om twee uur 's nachts ging oefenen op zijn bas. Of er waren lui die geen geld hadden voor water en elektra. Moest de rest daar dan voor dokken? Dus alle maatschappelijke problemen kwam je daar in minivorm tegen.''
De romantiek verdween begin jaren tachtig, met de verharding van het kraakklimaat en de dreiging van De Bom. ,,Ik zag vrienden om ons heen met de dag depressiever worden. Er was geen werk, helemaal niets, je kon alleen als vrijwilliger wat meedoen. Ik herinner me dat ik op een dag over straat liep, en bij kantoren naar binnen keek en dacht: daar kom ik dus niet tussen.''
,,Mijn toenmalige vriend stelde voor om zes maanden naar AustraliÙ te gaan. Weg uit de kou en de nattigheid, de depressieve sfeer, de dreiging van kernbommen. We leefden enorm op. Het was nooit de bedoeling om te emigreren, maar uiteindelijk ben ik zes jaar gebleven.''
Net als in haar studententijd kon ze er vooral uit de voeten met praktische zaken. Voor Cambodjaanse vluchtelingen startte ze een kookproject. ,,Dat ging vrij basic. Ik vroeg: wie kan er koken?, huurde twee garages en we gingen lunches maken voor businesslui. Na zes maanden was het zo'n succes, dat we een echt restaurantje konden beginnen. Dezelfde truc hebben we uitgehaald met mensen die auto's konden repareren.''
Het tekent haar pragmatisme. ,,Mijn credo is: laten we wat gaan doen. Theoretisch filosoferen vind ik ongelooflijk leuk boven een dineetje. Daarna graag aan de slag. Daarom pas ik ook bij Greenpeace. We gaan niet eindeloos rapporten schrijven, we gaan wat ondernemen, klimmen in een schoorsteen, stappen in een boot. Desnoods zetten we zelf een windmolen neer.''
Ze belandde er gewoon via een personeelsadvertentie in de krant, nadat ze een aantal jaren directeur was geweest bij de Sociale Dienst in Purmerend. ,,Ik dacht: sympathieke club, laat ik het eens proberen. Ik was tot het inzicht gekomen dat ik wil behoren tot de groep mensen op aarde die niet bij de pakken gaat neerzitten als er problemen zijn, maar er iets aan doet. Je kunt van alles najagen, je kan de mooiste, de rijkste, de bekendste, de slankste worden, maar naar mijn idee word je daar niet gelukkig van.''

***
Haar mooiste Greenpeace-moment? Het was ergens in 2005, op actieschip de Esperanza. Van Tongeren voer mee met een groepje zeebiologen naar de Azoren waar onderzoek werd gedaan naar de blauwe vinvis, het grootste zoogdier op aarde.
Een zeldzame beest, met uitsterven bedreigd, en vrijwel nooit te zien boven het wateroppervlak. Blijkbaar had ze een goed walviskarma, zeiden de aanwezigen aan boord, want plots zwom er een minutenlang langzij. ,,Er waren heel wat stoere mannen aan boord, maar iedereen stond met tranen in zijn ogen.''
,,Als ik hier op kantoor weer eens bezig ben met stukken van de begroting, vergaderingen voorbereid of formulieren moet invullen voor de arbodienst, denk ik er wel aan terug. Dan weet je weer: hier is het allemaal om te doen.''

PASPOORT:
Liesbeth van Tongeren
Directeur Greenpeace sinds 2003
Geboren in Vlaardingen op 31 maart 1958, woont nu in Amsterdam
Heeft samen met partner Martin, producent bij Toneelgroep Amsterdam, een zoon
Studeerde internationaal recht aan de Vrije Universiteit en Universiteit van Amsterdam
Werkte bij een vrouwenopvang, was projectmanager bij de gemeente Amsterdam en was van 2001 tot 2003 directeur van de Sociale Dienst in Purmerend.

Michiel wil het mooiste beest van het bos redden

2008-09-03T12:24:00.008+02:00

Michiel Hötte zegde zijn baan als bedrijfseconoom op om zich geheel te kunnen wijden aan zijn passie: het redden van de met uitsterven bedreigde Amoerpanter. Wereldwijd leven nog slechts dertig exemplaren in het wild.

<
ARNHEM - Jarenlang was het een pijnlijke vraag: héb je er een gezien? Nee, hij had er nog nooit een in het wild gezien, hoewel hij zich al jaren inspande voor de behoud van het uiterst zeldzame beest.
Tot vorig jaar. Plots dook, in de avondschemering in een afgelegen hoek in Siberië, vlak voor zijn jeep een Amoerpanter op. In drie grote passen sprong het sierlijke dier de weg over, het bos weer in, de opvallende pluim aan zijn staart achter zich aangewapperd. Hötte keek ademloos toe. ,,Het was dat ik met twee andere personen in de auto zat, anders had niemand me geloofd'', zegt hij. ,,Maar nu kan ik uit eigen ervaring zeggen: hij bestaat nog.''
Ruim tien jaar lang is Michiel Hötte (42) bezig met zijn missie: het beschermen van de meest met uitsterven bedreigde kattensoort op aarde. Alleen in het uiterste zuidoostelijke puntje van Rusland, tegen de grens met Noord-Korea en China, leven nog zo'n dertig exemplaren. Samen met 12 internationale natuurbeschermingsorganisaties (de Amur Leopard and Tiger Alliance, ALTA) probeert hij het leefgebied van het dier, ongeveer anderhalf maal de provincie Utrecht, te beschermen tegen stropers, bosbranden en oprukkende bebouwing. Hij is even in Nederland om een prijs in ontvangst te nemen voor zijn verdiensten.
Een beetje merkwaardige carriére heeft hij wel. Je zou verwachten met een serieuze bioloog van doen te hebben, maar Hötte 'deed iets in de bedrijfseconomie'. Katten, reuze katten, wilde beesten, roofdieren, roofvogels, beesten met klauwen, scherpe tanden, arendsogen waren zijn hobby, waarvoor hij de rugzak omdeed en naar India, Zuid-Amerika en Rusland reisde. De jungle in, de savanne op, de pampa, tent opzetten, en wachten maar tot er een bijzonder exemplaar verscheen.
Het keerpunt kwam in 1994, toen Hötte met de Transsiberiëexpres de Siberische wildernis doorkruisde. Bij de voorbereiding voor die reis las hij iets over een exotisch roofdier waar hij nog nooit van had gehoord, de amoerpanter, ook wel het Siberische luipaard. ,,Ik heb een verzoek ingediend om mee te gaan met een expeditie met lokale Russische biologen die luipaarden en tijgers zenders ombonden voor onderzoek. Het waren twee prachtige weken. Bij het afscheidsetentje vertelden zij mij dat niemand in Europa betrokken was bij het beschermingsprogramma. Toen zei ik, overmoedig door enige wodka: dat ga ik regelen.''
De werkelijkheid bleek weerbarstig: ,,Ik was er welgeteld één keer geweest, en had het beest toen nog niet gezien. Niet zo'n sterk verhaal om te lobbyen, toch? Dan is het moeilijk mensen te interesseren.'' De oprichting van een stichting, Tigris, met officiele kaartjes en briefpapier, hielp een beetje. ,,Op dit moment sprokkel ik jaarlijks hooguit 40.000 euro bij elkaar. Gelukkig zit er beweging in, en steunen verschillende dierentuinen en het Wereld Natuurfonds ons.''
Inmiddels heeft hij een kantoortje in Wladiwostok, met een laptop en een telefoon. Hij is manusje-van-alles, zegt hij bescheiden. Feitelijk coördineert hij de projecten van ALTA. Op dit moment is hij bezig te onderzoeken hoe de anti-stropersteams in het gebied het meest effectief kunnen opereren. Die zijn belangrijk, omdat illegale jagers het beest binnen mum van tijd zouden kunnen uitroeien.
Een paar dagen is hij over in Nederland, om de in Burgers Zoo de Golden Ark Award in ontvangst te nemen, een aanmoedigingsprijs voor jonge natuurbeschermers. Sinds hij is geland, staat de telefoon roodgloeiend, zegt hij met verbazing in zijn stem. EenVandaag aan de lijn, de Telegraaf, de Gelderlander, Vroege Vogels, en Pauw en Witteman willen de natuurbeschermer in hun programma hebben. ,,Nederlander met maffe hobby scoort blijkbaar goed'', zegt hij met zelfspot. ,,Brave bureautijger wordt avonturier.'' In Burgers' Zoo laat hij zich geduldig voor de krant fotograferen voor het luipaardenverblijf - bij gebrek aan een amoerpanter. De dieren klauwen lusteloos in het toegeworpen hertedijbeen.
Maar nog even over de tijger, zegt hij, want dit interview is ook bedoeld om aandacht te vragen voor hún zaak. Over twee jaar wil ALTA de eerste in dierentuinen gefokte beesten, uitzetten in de gebieden waar ze oorspronkelijk voorkwamen. ,,We nemen daarvoor een paartje dat al eerder in gevangenschap jongen heeft gekregen'', zegt Hötte. ,,De bedoeling is dat zij naar Siberië worden overgebracht en daar in een omheind gebied opnieuw een nest krijgen. Deze pantertjes worden afgeschermd van mensen, moeten in het wild opgroeien, en zich dan voortplanten. We hebben goede hoop dat het gaat lukken.''
Of zijn opoffering ook op langere termijn effect heeft, met alle gevaren die het leefgebied van het dier bedreigen, durft Hötte niet te zeggen. ,,Het is roeien tegen de stroom in. Het zou geen ecologische ramp zijn als de Amoerpanter uitsterft. Daar slaapt bijna niemand een nachtje minder om, vermoed ik. Misschien kan het sommige mensen niets schelen. Maar voor mij is het heel belangrijk dat het dier blijft voortbestaan. Anders verdwijnt voor mij tegelijkertijd de magie van het bos.''

(Sandra Donker, GPD)

De zwijnen hebben geluk, vanavond

2008-08-01T17:38:00.007+02:00

Het jachtseizoen op wilde zwijnen is weer geopend. Tussen nu en januari moeten op de Veluwe 5200 varkens eraan geloven, omdat hun populatie te hard groeit. Jachtopziener Ap van Ark van het Geldersch Landschap doet het kalm aan: ,,Een beest doden, dat is geen kunst. Je moet het zorgvuldig doen.''

(Door Sandra Donker)

LOENEN _ ,,Kijk, een overlopertje''. Sorry? ,,Een overloper, een zwijntje van een jaar oud.'' Faunabeheerder Ap van Ark heeft slechts een luttele seconde nodig om het dier dat voor de terreinwagen het bospad over schiet te identificeren. Mannelijk geslacht, vorig jaar geboren, in goeie conditie, is zijn deskundige oordeel.
We zijn op pad in Loenermark, een natuurgebied van de organisatie Geldersch Landschap, even onder Apeldoorn. In de kleine laadruimte hebben we plaatsgenomen naast wat bakken mais, een buks met korte loop, een verrekijker, touwen, een jagersmes en nog zo wat onontbeerlijk gereedschap van een jachtopzichter. Het is een druilerige avond, en tegen zonsondergang. Zoals iedere dag maakt Van Ark zijn ronde in het 1100 hectare grote park. 'Het veld beheren', noemt hij dat in vaktaal, kijken of er 'rare dingen' gebeuren, en vooral wild observeren.
Het wild, dat is rood wild, zwart wild en reewild. Van Ark blikt in zijn achteruitkijkspiegel. Zegt ons dat niets? Rood wild zijn herten en hindes, met zwart wild duidt men de zwijnen aan en reewild staat natuurlijk voor de reeÙn, de sierlijksten van het stel.
Vanavond is ons vizier gericht op zwart wild. Sinds juli is de jacht op wilde zwijnen weer geopend. De Veluwe wordt overspoeld door deze varkens die behalve de mens geen natuurlijke vijanden hebben. Minstens zesduizend zijn het er nu, hoewel sommige onderzoekers het dubbele aantal aanhouden. Voor dierenvrienden een lust voor het oog, voor omwonenden, automobilisten, natuurbeheerders en boeren een plaag. Om die reden moeten er de komende maanden 5200 afgeschoten worden, tot afschuw van veel natuurliefhebbers.
Wat moet, moet, vindt Van Ark. Maar: altijd met het oog op goed beheer. Aanspreken, noemt hij dat. Observeren of een dier gezond is en sterk. ,,Dus niet aanleggen en maar wat raak schieten. Is een beest goed aan te spreken en geschikt voor de toekomst, dan schiet ik 'em niet.''
De fotograaf en ik kruipen in het 'grondzitje', een beschutte half ingegraven uitkijkpost met uitzicht over een idyllisch veldje. Van Ark heeft zojuist op een meter of vijftig afstand mais uitgestrooid. Nu is het wachten geblazen. Uren brengt hij zo door, in stilte, wachtend op gerucht, een sigaretje rokend, peinzen over de dingen des levens.
Deze avond is dat niet nodig. Binnen de korste keren schuifelt vanuit de bosrand een zwijn in het blikveld, nog één, en nog één. Vijf zwijnen en tien biggen, een complete roedel, doen zich te goed aan het voer. Van Ark pakt de kijker. ,,Dezen neem ik niet'', fluistert hij na enige tijd. ,,De jongen zijn nog te klein, de drie moeders zogen nog. De twee overlopers zijn in goede conditie, die laat ik voorlopig gaan.''
Een beest doden, dat is geen kunst. Je kijkt door je vizier, en pom, daar ligt-ie. In onvervalst Gelders licht Van Ark zijn belissing toe: ,,Het is niets om de vinger te krommen. Het is het belangrijkste om de vinger recht te kunnen houden.''
Toch zal hij dit jaar aan de bak moeten. In Loenermark moeten tot 1 januari 58 van de circa 150 zwijnen gedood worden, waarvan het merendeel al voor 1 september afgeschoten moet zijn. Van Arks collega's nemen er vanavond twee voor hun rekening. Tegen negenen klinkt in de verte een schot, en later nog één. Ter plaatse worden de beesten schoongemaakt. Van Ark doet het denkbeeldig voor: vanaf de hals rits je naar het schaambeen beneden, dan met de hand naar binnen om via het middenrif de ingewanden eruit te halen. Hart, longen, lever, nieren en milt blijven in het bos achter voor roofdieren.
Anders dan bij Natuurmonumenten, die de kadavers in z'n geheel laat liggen, is het vlees voor de poelier. Het Geldersch Landschap vindt dat er ook 'geoogst' mag worden uit hun landgoederen, zoals ze dat noemen, en bovendien acht de organsiatie de kans op infecties te groot als de karkassen blijven liggen. In de werkschuur van het Geldersch Landschap hangen de geschoten beesten aan het eind van de avond aan grote vleeshaken in een koelcel. . ,,Restauranthouders staan ervoor in de rij'', zegt Van Ark. ,,Ondanks alle commotie over de afschot was de vraag vorig jaar groter dan het aanbod.''
'Opmerkingen' over de jacht krijgt hij wel eens, ja, vooral van mensen uit 'het westen'. De faunabeheerder kiest zijn woorden zorgvuldig als hij spreekt over tegenstanders. ,,Die horen vaak maar één kant van de zaak. Als ik dan een avond met ze gesproken heb, zijn ze blij dat ze ook het andere verhaal horen.'' Niet dat ze het dan met hem eens zijn, 'maar dan heb je alle argumenten op een rijtje'.
Aan het einde van de avond laat hij zich ontvallen dat actievoerders ook wel eens minder vriendelijk te werk gaan. Uitkijktorens worden vernield, omver gegooid. Vorig jaar probeerden twee onbekend gebleven activisten een toren in de brand te steken, terwijl de jachtopziener nog bovenin zat. Dat hoeft niet in de krant, zegt hij erbij. ,,Hoe minder aandacht die lui krijgen, hoe liever het mij is.''
Tot een vergelijk met deze dierenvrienden zal het nooit komen, bromt hij in het kantoortje. Liever afschieten dan beesten laten creperen, is zijn devies. ,,Dit wordt een jaar met weinig beukenootjes en eikels, dat is te zien aan de bomen. Nou vraag ik jou: moeten al die beesten straks verhongeren? Dat noem ik niet diervriendelijk, dan liever maar zo.''

Vrouwen moeten werken en baren

2008-07-02T17:41:00.004+02:00

Het rood-christelijke kabinet vraagt het onmogelijke van vrouwen. CarriÞre maken, liefst fulltime werken, meer kinderen baren en lang borstvoeding geven. De superdames die dat allemaal kunnen opbrengen, zijn dun gezaaid. ,,Het is Ún Ún Ún Ún, zonder dat de randvoorwaarden worden geschapen die dat allemaal mogelijk moeten maken.''

Anja Kooij is voor dit kabinet bÝjna de ideale vrouw. De 31-jarige aankomend officier van justitie uit Arnhem is wekelijks zo'n vijftig uur in touw, werkt geregeld 's avonds en in het weekeinde. Ook heeft ze een zoontje van anderhalf waar opa en oma ÚÚn dag in de week geheel gratis voor zorgen.
Krijgt ze er nog een stuk of twee kinderen bij, en geeft ze hen zes maanden lang borstvoeding _ waarvan drie maanden tussen haar drukke werkzaamheden bij het Openbaar Ministerie door _ dan komt ze aardig in de buurt van de moeder zoals het kabinet-Balkenende IV haar bij voorkeur ziet: voltijds werkend, kinderrijk, economische onafhankelijk en dat het liefst allemaal tegelijk.
Hoe realistisch is dat eigenlijk?
,,Zoals het nu is, gaat het goed'', zegt Anja Kooij. ,,Ik heb een fijne partner die makkelijk kan bijspringen dankzij zijn baan in het onderwijs. Een tweede kindje erbij zie ik niet zomaar gebeuren, laat staan een derde. Je wilt tenslotte ook nog tijd en energie voor jezelf overhouden.''
Bovendien, voor Kooij niet minder belangrijk, verlaagde datzelfde kabinet de vergoeding voor kinderopvang aanzienlijk. ,,Het klinkt misschien zakelijk, maar dat weegt behoorlijk zwaar mee in de overweging. Een kind erbij gaat een hoop extra kosten.''
Vrouwen, zo redeneert het kabinet, hebben de sleutel in handen om de aanstaande vergrijzing het hoofd te bieden en de sociale zekerheid betaalbaar te houden. Wat vice-premier AndrÚ Rouvoet (ChristenUnie) betreft, moet het aantal kinderen iets omhoog, van gemiddeld 1,7 per vrouw naar gemiddeld 2,1. Tegelijkertijd moeten vrouwen meer tijd in betaalde arbeid steken, vindt het kabinet. Gemiddeld werken vrouwen nu 25 uur per week, mannen 37.
En passant zadelden minister Ab Klink (Volksgezondheid) en Ronald Plasterk (Onderwijs) de vrouwelijke helft van de bevolking op met nog wat extra taken. Zo moeten ze baby's zes maanden borstvoeding geven, want dat is goed voor de gezondheid van het kind. Als ze daarmee klaar zijn, moeten ze doorstomen naar topfuncties, want daar zien we ze tot nog toe zelden.
Het kabinet vraagt het onmogelijke van vrouwen, zegt Joan Ferrier van E-Quality, het kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit. Globaal zijn er drie mogelijkheden, legt ze uit. Een overheid kan kiezen voor een hoog geboortecijfer en een lage arbeidsparticipatie van vrouwen, zoals in RoemeniÙ. Dat is goedkoop, want moeders blijven thuis en voeden hun kinderen zelf op. Of je hebt weinig geboorten en veel vrouwen aan het werk: zie Spanje.
De derde variant is een hoog geboortecijfer Ún een hoge arbeidsparticipatie, wat Nederland wil. ,,In dat geval moet je als overheid wel investeren in voorzieningen als goedkope kinderopvang, buitenschoolse opvang en een goede verdeling van de taken tussen ouders. Maar juist op die punten haakt dit kabinet af. Het is wel het ÚÚn en niet het ander. Dat gaat niet lukken.''
Vooral de recente beslissing om de eigen bijdrage voor kinderopvang te verhogen, werkt destructief, meent Ferrier. ,,Goede en betaalbare kinderopvang is de basis van een goed arbeids- en zorgbeleid. Misschien vallen de maatregelen in de praktijk mee, maar het leidt tot grote verwarring. Mensen hebben continu´teit nodig. Die denken: moet ik alweer meer betalen? Vaak zijn het juist de vrouwen die dan weer afhaken.''

* * *

Er wordt zoveel lukraak geroepen over dit thema, beaamt Annemie Schuitemaker van Career & Kids, een adviesbureau waar vrouwen terecht kunnen die 'met zo weinig mogelijk stress werk en gezin willen combineren'. De Leerdamse zelf voldoet aan het droombeeld van Balkenende IV, en zat daarom in diverse denktanks. Drie kinderen zette ze op de wereld, en in de tussentijd groeide haar bureau tot 55 medewerkers.
,,Al die ministers kletsen maar wat vanuit hun eigen zuil. Rouvoet heeft het over het gezin, Van der Hoeven kijkt naar de economie en Klink naar de gezondheid. Dat werkt niet.'' Vrouwen moeten gewoon hun eigen keuze maken, vindt zij.
,,Er valt niks te moeten. Dat hou ik mijn cliÙntes ook altijd voor. Ga goed na wat je zelf wilt. Minder werken? Of juist meer? Een kind erbij? Wat is financieel haalbaar? Maak goede afspraken met je partner en zoek vooral werk dat leuk is. Veel vrouwen hebben de neiging om 'dan maar' een simpel baantje te nemen, maar van werken onder je niveau word je vaak juist heel ongelukkig.''
Dat veel van moeders gevraagd wordt, staat voor Annemie Schuitemaker buiten kijf, en wordt ook ondersteund door onderzoek. Ook arbeidspsychologe Louise Boelens concludeert dat vooral hoogopgeleide vrouwen grote druk vanuit de maatschappij ervaren. Ze willen het allemaal goed doen, thuis en op het werk, en lijden daar onder. Mannen zien het meer als een spel.
,,Moeders denderen thuis maar door als ze het druk hebben op hun werk,'' zegt Boelens. ,,Vaders pakken gewoon de krant.'' Een waterdichte verklaring voor dat gedrag heeft ze niet, maar ze vermoedt dat het komt doordat de huidige generatie opgroeide met het idee dat moeders niet behoren te werken. ,,De huidige vrouw krijgt een dubbele boodschap: ze is geen goede moeder als ze werkt, maar ook geen goede werkkracht als ze in deeltijd werkt. Dat zorgt voor spanning.''
Terwijl werken juist goed is voor de mens, menen Boelens en Schuitemaker. Zowel mannen als vrouwen zijn gelukkiger als ze een baan hebben: gezonder, optimistischer, vrolijker. ,,Als we maar af zijn van dat eeuwige gestress en gevlieg'', zegt Schuitemaker.
In haar eigen bedrijf heeft ze de oplossing gevonden in flexibele arbeidstijden. Ze heeft 55 (deeltijd-)coaches in dienst, maar slechts ÚÚnmaal per maand komen die bij elkaar om te vergaderen. De rest van de tijd zijn de werknemers vrij om hun tijd in te delen zoals ze willen. Stellig: ,,Het is lariekoek te denken dat dat niet bij veel meer bedrijven zou kunnen. Ik hoor ze altijd zeggen: dat kan bij ons Úcht niet, maar het is gewoon onwil.''

KANSEN
Aan die onwil gaat Pia Dijkstra een einde maken, hoewel de presentatrice het zelf genuanceerder uitdrukt. Als voorzitter van de Taskforce DeeltijdPlus, in het leven geroepen door kabinet, vakbonden en werkgevers, zal zij 'aantonen dat de combinatie van arbeid en zorg kansen biedt'. Je zult haar overigens niet horen zeggen dat vrouwen meer m¾eten werken, bezweert ze. Het gaat om een vrijwillige keuze.
Want: ,,Ik ben het er helemaal mee eens dat er veel druk op vrouwen ligt. Als je nagaat waar we allemaal aan moeten voldoen _ dat begint al voordat je een kind ter wereld brengt met alle adviezen om gezond te leven. Lang borstvoeding geven, een goede moeder zijn, zorgen dat je kind niet aan de drugs raakt, en dan ook nog werken.''
Wel wil ze vrouwen bewuster maken van de gevolgen die een tijdelijk stapje terug heeft voor de carriÞre. Het moet vanzelfsprekender worden dat moeders meer willen werken als de kinderen groter zijn. ,,De belemmeringen moeten worden weggenomen'', zegt Dijkstra.
,,De omstandigheden waaronder het kan, zoals goede kinderopvang, moeten sowieso kloppen. Daarom ben ik ook niet erg gelukkig met de beslissing om opvang duurder te maken - en dan druk ik mij voorzichtig uit. Mocht blijken dat het negatief uitpakt, dan kaarten we dat zeker aan bij het kabinet.''
Daarnaast moeten schooluren beter aansluiten op werktijden. ,,Dat kan bijvoorbeeld met een brede school, waar kinderen ook na schooltijd terecht kunnen. Verder wordt nu gesproken over banen met schooltijdcontracten, die van 9 uur 's morgens tot 3 uur 's middags lopen. Daar kan ook veel mee gewonnen zijn.''
Veel vrouwen willen wel langer werken, maar dat gebeurt niet. Nog geen 10 procent van de moeders met een kind onder de vijftien werkt 35 uur of meer, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Komt er een baby bij, dan daalt dat percentage naar nog geen zeven. Bij het derde kind blijft slechts een marginaal aantal moeders voltijds werken.
Deels ligt dat aan de werkgevers, die niet de flexibiliteit kunnen geven die ouders vragen, maar ook aan de vrouwen. ,,Als ze er een tijd uit zijn geweest, laten ze het er vaak maar bij.''
Een kwestie van eerlijke verdeling thuis is het ook. ,,Je hoort vaak: het leven wordt ingewikkeld met kinderen erbij. Dat is een feit, maar het zou ook ingewikkelder moeten worden voor mannen. Die hebben er in de praktijk toch een stuk minder last van.''

* * *

ViviÙnne Westerhoud heeft het al aardig voor elkaar. Hard werken en kinderen opvoeden kßn best samengaan, is haar ervaring, maar je moet het wel goed organiseren. Zelf is de van oorsprong landbouwkundig ingenieur nu zo'n 40, 45 uur per week aan de slag, maar niet op de reguliere tijden. Na drie uur is het tijd voor haar dochters, nu zes en acht, om ze uit school te halen, thee te drinken, te spelen en samen te eten. Als ze in bed liggen, gaat de computer nog even aan.
,,Toen de meisjes klein waren, heb ik drie jaar lang thuisgezeten. Daarna wilde ik graag weer aan de slag, maar wel op mijn voorwaarden. Ik merkte uit gesprekken met vriendinnen dat niemand echt tevreden was. De vrouwen die thuiszaten voelden zich nutteloos, de vriendinnen die fulltime werkten, waren gestrest en de vrouwen die parttime werkten waren ook niet echt blij, want die waren de hele dag van de ene afspraak naar de andere aan het rennen.''
Ze begon vanuit haar huis in Leusden als zzp'er, zelfstandige zonder personeel. Ze zette een website op (Mama's) zodat ze haar eigen tijd kon indelen. Daarna begon ze met 9tot3.nl, een vacaturebank voor banen tijdens schooluren. ,,Nu heten dat moedercontracten, maar ik ben er al twee jaar mee bezig.''
,,Wie heeft dat nu bedacht dat we per se van 9 tot 5 moeten werken? Dat is toch onzin? De productiviteit wordt daar niet aan afgemeten. Ik heb enorm gelobbyd in Den Haag, bij vakbonden en bedrijven. Nu begint het een beetje te lopen.''
Haar eigen ervaring is van toepassing op meer vrouwen: ze willen best meer werken, maar niet tot elke prijs. Uit onderzoek van de Raad voor Werk en Inkomen blijkt dat een half miljoen mensen vrijwillig werkloos is. Tweederde daarvan is vrouw, 80 procent hoogopgeleid.
,,Pas als je het echt aantrekkelijk maakt, kun je vrouwen over de streep trekken. Die vinden het niet erg om een keertje minder op vakantie te gaan als ze dan hun kinderen vaker zien. Die groep stimuleer je echt niet door te roepen dat het om het economisch belang gaat, om de vergrijzing tegen te gaan. Die denken: wat kan mij dat nou schelen?''

(Sandra Donker, GPD)

Ella Vogelaar, de nieuwe Ien Dales

2008-06-25T17:43:00.004+02:00

Haar tegenstanders hebben haar uitgelachen en afgeschreven. Ella Vogelaar is niet van plan om het bijltje erbij neer te gooien. Heeft de omstreden PvdA-minister van Wonen, Wijken en Integratie een plank voor haar hoofd, of juist een helder doel voor ogen? ,,Ik doe mijn eigen ding."

Zomaar drie incidenten uit de moderne multiculturele maatschappij: EÚn: de gemeente Huizen haalt een schilderij weg waarop blote vrouwen staan afgebeeld na klachten van moslims. Twee: bouwvakkers in Almere krijgen te horen dat zij geen korte broek mogen dragen omdat dat aanstootgevend zou zijn. Drie: de KLM biedt een mannelijke passagier een andere stoel aan, omdat een moslima niet naast hem wil zitten.

- Zegt u het maar, mevrouw Vogelaar.
,,Ik verbaas mij ook over deze reacties. Een klacht mag niet betekenen dat zo'n schilderij weggehaald wordt, of een korte broek niet kan. Laten we teruggaan naar het begin. Waarschijnlijk zijn er ergens moslims geweest die zich geÙrgerd hebben aan de kleding van bouwvakkers, of aan naakte vrouwen aan de muur.''
,,Dan denk ik: dat moeten bouwvakkers zelf weten. Wat die moslims betreft, het hoort ¾¾k bij de vrijheid van meningsuiting dat ze zeggen dat zij zich ergeren. So what. Dat moet er niet meteen toe leiden dat er nu een of ander verbod komt.''

- Veel mensen maken zich zorgen dat hun verworvenheden worden afgepakt, onder druk van de islam. Vervolgens wijzen ze naar u, omdat u daar niet hard genoeg tegenin zou gaan.
,,Doe vooral niet te schrikkerig, zou ik tegen de gemeente of de KLM willen zeggen. HÚb het er gewoon over met elkaar! WÝj vinden dit normaal in Nederland, en doen we dat dus ook. Dat is wat mij betreft niet te veranderen en ter discussie te stellen.''
,,Dat is het gesprek dat we met moslims aan moeten gaan. Niet denken: we moeten dit maar loslaten omdat het bepaalde groeperingen onwelgevallig is. Daar moeten we helder en standvastig in zijn.''

Ella Vogelaar, PvdA-minister van wonen, wijken en integratie, slaat demonstratief de armen over elkaar. Kom bij haar niet aan met praatjes dat zij, anders dan haar voorgangster, de 'robuuste' Rita Verdonk, de Nederlandse cultuur te grabbel gooit. Dat Marokkaanse rotjochies bij haar hun gang kunnen gaan. Alleen: wat Vogelaar betreft zitten er twee kanten aan de zaak, en dat maakt de boodschap een stuk moeilijker te verkopen.
,,Je zult van mij niet horen dat het integratievraagstuk in oneliners op te lossen is. Kijk, er zijn twee werkelijkheden. Enerzijds zijn er problemen die een relatie hebben met integratie. Genoeg problemen zelfs. Daar treed je hard tegenop.''
,,Aan de andere kant kun je ook laten zien dat de multiculturele samenleving niet alleen maar ellende is. Dat er ook perspectief is. Dat de tweede en derde generatie sprongen vooruitgaat bij het inhalen van onderwijsachterstanden, bijvoorbeeld. Ik pas ervoor om mensen alleen maar voortdurend neer te zetten als: het kan met jullie nooit iets worden.''

GEENSTIJL
Vogelaar heeft het zwaar. Het afgelopen jaar kwam de voormalige vakbondsvrouw zowel in het parlement als ver daarbuiten stevig onder vuur te liggen. Ongelukkige optredens in de media, met als dieptepunt een gÛnante vertoning op GeenStijl.
Getamboereer van rechts: Trots op Nederland, de Partij voor de Vrijheid en de VVD hekelden haar 'cultuurrelativerende' houding, een motie van wantrouwen van Geert Wilders na haar opmerking in dagblad Trouw dat Nederland over een paar eeuwen een land zou kunnen zijn met een 'joods-christelijk-islamitische traditie', kritiek op de 'kaftan' die ze droeg tijdens Prinsjesdag. Het houdt maar niet op.
De veelvuldige politieke beschietingen zijn de bewindsvrouw niet aan te zien. In haar werkkamer op het ministerie van VROM maakt ze een montere indruk. Stug vooruitkijken, is het devies. Er is nog een hoop te doen.

- U bent sinds uw entree in de politiek hard aangepakt. Heeft dat u verbaasd?
Ze denkt na. Dan, voorzichtig: ,,Vooral de hyperigheid heeft me verrast. Het heel snel van incident naar incident gaan. Op zich is dat een bekend gegeven, maar als je er zelf onderdeel van bent, realiseer je je ten volle hoe dat werkt. Hoe dat is.''

- In uw vorige functies, bij de vakbond en in het bedrijfsleven, gaan mensen over het algemeen anders met elkaar om. In Den Haag wordt erg op de man of vrouw gespeeld.
,,Neuh, dat heb ik niet zo ervaren, dat weet je wel, dat dat in de politiek kan gebeuren. Daar heb ik me niet door overvallen gevoeld of heel erg over verbaasd. Je moet tegen een stootje kunnen.''
Ze zwijgt en kijkt met een blik alsof ze tegen een stootje kan.

- Hoe kijkt u terug op de afgelopen anderhalf jaar?
,,Als je kijkt naar mijn twee hoofdonderwerpen, inburgering en de aanpak van achterstandswijken, vind ik dat ik niet ontevreden mag zijn. Er is bij de krachtwijken ontzettend veel gehannes geweest over de financiering. Ik ben wel de eerste minister geweest die tot stand heeft gebracht wat iedereen vond dat er moest gebeuren. Namelijk dat de woningcorporaties extra moeten investeren om oude wijken er boven op te krijgen.''
,,Bij de taalcursussen voor allochtonen ben ik met invoeringsproblemen geconfronteerd, en ik doe alles wat er in mijn vermogen ligt om die te tackelen. De wet is aangepast en ik ben bezig de mensen te motiveren om de lessen ook te gaan volgen. Ik vind dat ik zeer voortvarend aan de slag ben gegaan.''

- In de politiek is niet alleen het daadwerkelijke beleid belangrijk, maar vooral ook de beeldvorming. Bent u niet bang dat u vooral op het laatste afgerekend wordt?
,,Dat zal moeten blijken, maar beoordeel mij op mijn daden. Als je tegenslagen of lastige dilemma's tegenkomt, moet je die oplossen, dßßr moet je me op beoordelen. De burgers in die wijken en de mensen die moeten inburgeren zien dat wat ik doe effect heeft. Dat gaat zich echt uitbetalen, daarvan ben ik overtuigd.''

POLARISATIE
Niet alleen rechtse partijen schoten de afgelopen maanden met scherp op Vogelaar, ook binnen haar eigen PvdA klonk veel gemor, vooral ßchter de schermen. Vogelaar zou de partij stemmen kosten. Filmmaker en PvdA-lid Eddy Terstall beklaagde zich wel hardop over 'de zielige moslim-reflex' waar zijn partij zich schuldig aan zou maken.
Onlangs vatte Wouter Bos de koe bij de hoorns. Op een partijcongres riep hij het thema integratie uit tot 'dÚ nieuwe sociale kwestie van de komende decennia'. Een 'scherp, polariserend' debat wil de partijleider. Er moeten dingen gezegd worden die niet mogen, riep hij. En: ,,Mensen zullen ons misschien verlaten. Dat moet dan maar.''

- Dat klinkt een stuk agressiever dan we van u gewend zijn.
Vogelaar trekt een wenkbrauw op. ,,Dat ervaar ik zelf helemaal niet zo. Kijk naar mijn integratienota, daar kies ik ook heel duidelijk voor die benadering. We gaan uit van hetzelfde standpunt, namelijk dat we in de tachtiger, negentiger jaren onderschat hebben wat de instroom van een grote groep immigranten voor effect zou hebben.''
,,We dachten toen: ze zijn hier tijdelijk, dit komt wel goed. We hebben te laat onderkend dat dit een groot probleem zou worden. Bos zegt ook dat we een diverse samenleving zijn, wat betekent dat we moeten accepteren dat er moskeeÙn gebouwd worden in dit land, dat er moslims wonen in dit land.''
,,Erkennen dat het nu eenmaal zo is, dat vind ik ontzettend belangrijk. We moeten niet meegaan in de stroom alsof er nog een Land van Ooit bestaat waarin de migratie van de afgelopen decennia nog terug te draaien is.''

- U heeft vaak gezegd tegen polarisatie te zijn, terwijl Bos nu zegt: 'Er zullen dingen gezegd worden die niet kunnen. Mensen zullen ervan schrikken'. Gaat u mensen aan het schrikken maken?
,,O nou, haha, als dat gebeurt dan zij dat zo, maar ik heb het niet ervaren alsof ik de opdracht heb gekregen om mensen aan het schrikken te maken. Het gaat erom welke woorden je gebruikt. Ik heb gezegd: ik vind het klimaat te veel polariseren ¾m het polariseren. Dat is iets anders dan een scherp debat met elkaar voeren.''
,,Alleen maar het benadrukken van verschillen, en die verschillen uitvergroten, vind ik niet productief. Het gaat erom problemen te benoemen en er iets aan te doen. Een balans te vinden.''

TROTS
- Die balans is zoek bij Verdonk en Wilders?
,,Ik zou die twee niet op ÚÚn lijn willen zetten. Verdonk kiest de invalshoek van trots op Nederland, van het behoud van onze waarden en cultuur. De opvattingen van de Partij voor de Vrijheid van Wilders zijn in feite beperkt tot ÚÚn issue, bestrijding van de islam. Als je het nu hebt over onnodig polariseren, dan is dit een goed voorbeeld.''

- Toch heeft Verdonk het aureool dat het onder haar leiding allemaal goed marcheerde met de inburgering, terwijl tegelijkertijd wordt gezegd: Ella Vogelaar zorgt voor brokken. De taalcursussen voor allochtonen zijn een chaos.
Droogjes: ,,Ik kan feitelijk constateren dat minister Verdonk vier jaar bezig is om die wet inburgering tot stand te brengen, die ze op de valreep van haar ministerschap door het parlement heeft geloodst. Ik moest die klus vervolgens uitvoeren. Ik vermoedde al dat het problematisch zou worden. De wet is namelijk zeer complex. Ik denk dat haar imago niet zo zeer specifiek is gekoppeld aan die wet, mensen vinden haar gewoon een daadkrachtige vrouw.''

- Is dat beeld terecht?
Korte pauze: ,,...Ik kan zo even niet iets bedenken, maar ze zal ongetwijfeld ook wel een aantal zaken goed opgepakt hebben. Ik heb niet zo'n behoefte om statements af te geven over mijn voorgangers.''
Ze kijkt met een vastberaden blik: ,,Ik geloof er niet in dat je stemmen moet willen winnen door mee te gaan in populisme. Ik doe mijn eigen ding.''

Hollandse inktvisjacht op volle zee

2008-05-16T17:46:00.005+02:00

Pijlinktvissen koloniseren de Noordzee. Met dank aan het broeikaseffect. Volgens visser Anton Dekker zit er maar één ding op: vangen en opeten. Met zijn Japanse hengeltechniek zorgt hij voor een primeur in Europa.

Stuurman Erik tuurt in de donkere golven. Zouden ze er zijn vannacht? Zojuist heeft hij de Johanna SL-9 stilgelegd, een kilometer of veertien voor de kust bij Scheveningen. Vanaf het dek schijnen felle lampen de zee in.
Aan weerskanten van het schip rolt zachtjes het vistuig loodrecht het water in: lijnen met blinkende haakjes en fluorescerend kunstaas. Ritmisch bewegen ze via haspels op en neer. Nu is het wachten geblazen.
Vanaf de Johanna wordt gericht op inktvis gevist, een primeur voor Europa. Op het schip van visser Anton Dekker wordt 'squidjiggen' beoefend, zeg maar inktvishengelen. In Azië is deze techniek heel gebruikelijk, maar Noordzeevissers hebben zich er tot dusver niet aan gewaagd.
Inktvis, dat was in de noordelijke gebieden hooguit een curieuze bijvangst. Maar sinds een paar jaar bevolken de weekdieren in steeds grotere aantallen onze kustwateren. En, niet onbelangrijk, steeds vaker belandt inktvis op het bord van de Nederlandse consument.
Zover is het nog niet. Stuurman Erik prutst wat aan de afstelling. Gestaag dansen de haakjes in en uit het water, het rinkelt dat het een lieve lust is, maar beet heeft hij nog niet. ,,Het werkt in Japan'', zegt hij weifelend. ,,Maar wie zegt dat ze hier ook bijten? Er zijn honderden soorten haakjes en reflectoren. Zoek dan maar uit wat het beste werkt.''
Zelf eet-ie ze het liefst als calamares, de Zuideuropese variant. De inktvis eerst héél even koken, in ringetjes snijden, door een beslagje halen, en dan hop de frituur in. ,,Koken is noodzakelijk als je ze lekker mals wilt krijgen, anders wordt het elastiek.'' Gestoofd, zelfs rauw stopt hij ze graag in zijn mond, zoals hij de aanwezigen graag demonstreert.
Anton Dekker is dé inktvisman. Een jaar of tien geleden werd de Dordtenaar bevangen door het inktvisvirus. Hij was toen nog een 'gewone' visserman, op rode poon, makreel, schar, maar in zijn netten trof hij steeds vaker pijlinktvis aan. ,,De opwarming van de aarde, hè. De Noordzee is de laatste jaren 1,8 graden warmer geworden dus die beessies komen vanuit het Kanaal langzaam maar zeker deze kant op.''
Inktvis, dacht hij met zakenmaninstinct, is een gat in de markt. Op de visafslag doet een kilo zomaar tien euro, soms zelfs elf. Vergelijk dat met schol, waar twee euro de kilo voor neergeteld wordt. Maar hoe haal je ze uit het water? Zijn zoektocht bracht hem naar Argentinië, Korea en uiteindelijk naar Japan. In Hachinohe, de bakermat van de pijlinktvisvisserij, zocht hij wat hij vond.
Negen weken is hij nu bezig. Met een nieuw schip, een Franse schuit die voor 3,5 miljoen euro is vertimmerd. Van binnen veel polyester, in plaats van staal, zodat het schip aanzienlijk minder brandstof verbruikt. Overdag kan er met milieuvriendelijke technieken op schar en rode poon worden gevist, 's nachts zijn de weekdieren aan de beurt. Terwijl de bemanning slaapt, gaat de vangst gewoon door.
Maandag gingen de zaken goed, zegt hij. Tweeduizend kilo inktvis brachten ze aan wal. Maar het blijft een gok. Het seizoen loopt ten einde. Als inktvissen kuit of hom geschoten hebben, sterven ze binnen 72 uur. ,,Ze lossen gewoon op. Zonde van die dieren. Dan kunnen wij ze beter vangen."
In het ruim sorteert Boy-Robin Dekker de vangst van vanochtend, kratten volgestapeld met dode, verse vis op ijs. In zijn oranje overall, blond stekelhaar en grote gouden oorbel is hij het prototype zeebonk. Zeebenen heeft de negentienjarige zoon van de eigenaar zeker, want al sinds zijn zesde vaart hij met zijn vader mee. Terwijl enkele meevarende journalisten zeeziek over de railing hangen, draait hij in het vooronder rustig een sjaggie.
Vissen is het mooiste wat er is, bromt hij. En op deze manier is er voor hem toekomst. Inktvissen groeien snel, zodat overbevissing nauwelijks mogelijk is. Vorige week heeft hij een huis kunnen kopen. Leeftijdgenoten doen hem dat niet snel na, stelt hij tevreden vast.
Ook vader Anton is goedgemutst. Hij heeft vertrouwen in het experiment, hoewel het dit keer niet wil vlotten. Op aandringen van de zieke gasten zet de stuurman eerder dan gepland, het loopt tegen een uur of twee, koers richting Scheveningen. Het gebrek aan geduld eist zijn tol: deze nacht blijven de vishaken leeg.
(Sandra Donker, GPD)

Streven naar een enecoloos bestaan

2008-04-02T17:50:00.002+02:00

Milieusubsidies van de overheid hebben ze niet nodig. Handige knutselaars die zelf hun energieverbruik bijna tot nul terugdringen. ,,Sommige freaks draven echt door.''

Als Arie Kroon de deur naar zijn heiligdom opent, glimmen zijn ogen van trots. Een enorme ketel bekleed met blinkend materiaal, tientallen meters met wijzertjes, expansievaten en vaatjes, omvormers, schakelpanelen, tabellen met eindeloze rijen cijfertjes.
Waar de meeste Nederlanders een ruimte ter grootte van een diepe kast reserveren voor hun cv-ketel, liefst ergens weggestopt op zolder, offerde Kroon een goed bemeten slaapkamer op voor de energievoorziening in zijn huis. Dag in dag uit knutselde en schaafde hij aan de machines, tot alles perfect functioneerde.
Kroon is dÚ Nederlandse pionier op zonne-energiegebied. Hij claimt de eerste energieneutrale woning ter wereld te hebben gebouwd. Sinds 1995 komt de hele voorraad stroom die de familie in Woubrugge nodig heeft van het dak. Ook de gasrekening wordt gecompenseerd met zonlicht.
,,Ik wilde laten zien dat zonne-energie de bron van de toekomst is'', legt hij uit. ,,Sommige mensen doen dit voor het geld, ik uit idealisme.''
Het begon in de jaren zeventig, toen de discussie over kernenergie ontstond. ,,Ik besloot aan te tonen dat die gevaarlijke centrales overbodig zijn. Alles wat je nodig hebt, is al voorhanden.'' Hij wijst naar boven. ,,Dßßr namelijk. Je hoeft het alleen maar op te vangen.''
Kroon is gepensioneerd instrumentenbouwer, techneut en natuurliefhebber. Dat zijn uitgelezen eigenschappen voor iemand die doe-het-zelver wil worden op dit terrein.
Wie zelfvoorzienend wil zijn, moet handig zijn, tijd hebben en beschikken over enig idealisme, zegt Cees Bakker, voorzitter van de Organisatie voor Duurzame Energie (ODE). De club van zo'n achthonderd liefhebbers van zonne-, wind- en bio-energie bestaat al sinds 1979, en wil zoveel mogelijk mensen betrekken bij duurzaam gebruik van de grondstoffen van de aarde.
De laatste tijd neemt de belangstelling voor het onderwerp weer toe, ziet hij tot zijn tevredenheid, na een flinke dip begin deze eeuw. ,,In de praktijk valt het nog niet mee energieneutraal te zijn, zoals wij dat noemen. Het lukt slechts weinigen.''
,,Arie Kroon is ÚÚn van hen. Het is een sport om er heel ver in te komen. Het ultieme ideaal? De nul natuurlijk. Niet meer energie gebruiken dan je zelf op een of andere wijze kunt opwekken.''

WINDMOLEN
ODE houdt leden op de hoogte van technische nieuwtjes en snufjes op duurzaamheidgebied. Voor specialisten zijn er weekeindjes waarin gedemonstreerd wordt hoe je - bijvoorbeeld - een kleine windmolen kan bouwen.
,,Vooral voor de leuk, ja. Als je helemaal energieneutraal wilt zijn, ben je over het algemeen aangewezen op nieuwbouw. Met de moderne warmtepompen, die energie via een vernuftig systeem uit de bodem halen, en goeie isolatie kom je een heel eind.''
,,Bestaande bouw heeft altijd beperkingen. 's Zomers krijg je een hoge opbrengst van je zonnepanelen, maar is het warm buiten. 's Winters kan het windstil zijn, dan staat je molentje stil.''
Bakker heeft zelf zonnepanelen op zijn dak, en zonnecollectoren, Ún is lid van een windmolencorporatie. Met twee 'grootverbruikende pubers' in huis, redt hij het toch net niet om quitte te spelen.
,,Ik heb nog geprobeerd mijn koelkast als kachel te gebruiken. Aan de achterkant, waar de warmte uitkomt, plaatste ik een houten wand met een roostertje, zodat er een soort schoorsteeneffect ontstond. Aangezien de warmte er aan de bovenkant uit kwam, heb ik vervolgens weer geprobeerd die met een ventilator naar beneden te blazen. Maar ja, dat ding gebruikt natuurlijk ook stroom, dus daar ben ik mee gestopt.''
Hij relativeert: ,,Je moet niet wereldvreemd worden. Er zijn ook freaks op dit terrein, die gaan tot het gaatje.''
,,Ik zie het zo: als je met vakantie bent en je leeft in een tent, ben je ook heel blij met een zuinige lamp en warm water voor een douche uit een primusje. Dan bedenk je dat scheren ook wel kan met koud water. Zo ga je energie waarderen, zie je dat het echt luxe is.''
Niet alleen idealisme drijft mensen tot een `bestaan zonder Eneco'. Ook geldgebrek en achterstallige rekeningen zorgen vaak voor ingenieus knutselwerk in van gas of licht afgesloten woningen. Ongeveer 25.000 tot 30.000 huishoudens zitten jaarlijks zonder stroom of warmte, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

SOLAR
Hobbyist George Frans heeft voor hen op zijn website www.zondereneco.nl tips om te (over)leven. De avontuurlijk ingestelde bewoner kan een heel eind komen. Met een oude peutroleumkachel, campinggasstel en een autonoom solarsysteem kan een gezinnetje al koken, het huis verwarmen, drie lampen aandoen, mobiele telefoons opladen en zelfs een laptop enkele uren gebruiken.
Op jaarbasis kost dat volgens zijn berekening voor twee personen 440 euro, plus de eenmalige aanschafkosten van het solarsysteem. Die bedragen, afhankelijk van het vermogen, ergens tussen de 125 en 300 euro. De zelfknutselaar is daarmee aanzienlijk goedkoper uit dan de 1600 euro die een gemiddeld stel kwijt is.
Zijn site ziet er indrukwekkend uit, met termen als kilowatturen, laatstroomregelaars of autonome solarsystemen. Dat valt wel mee hoor, zegt hij per e-mail: ,,Hiervoor hoef je geen techneut te zijn. Het is echt niet zo moeilijk om een solarsysteem te installeren.''
En, schertsend: ,,Ook is het niet moeilijk om met propaan en butaangas te koken. Dat kan iedereen die ooit op een camping heeft gestaan. Met zo'n uitrusting kan je voorzien in je primaire behoeften.''
In een enkel geval bevalt een Enecoloos bestaan na een gedwongen afsluiting zo goed, dat klanten besluiten af te zien van heraansluiting, is de ervaring van Frans. ,,Ik ken iemand die al twee jaar lang zo leeft. Die was praktisch failliet, maar ziet nu de lol ervan in. Het verandert zeker je manier van leven. Na een verloop van tijd vind je het een uitdaging om zoveel mogelijk onafhankelijk te zijn van Eneco. Je wordt bovendien milieubewuster.''
Klussers zoeken geregeld advies bij elkaar via internet. Voor de echte fanatici doet Gerard, bankwerker, op zijn website verslag van zijn pogingen om zelf voor een prikkie een zonneboiler in elkaar te zetten. Vanaf november 2004 is hij daarmee bezig, beginnend met een gebruikte boiler die hij voor 'een fles whisky' op de kop wist te tikken, plus een pomp die 'een collega nog had liggen'.
In de loop der tijd scharrelde hij er een aluminiumplaat, warmtewisselaar, zonnepaneel, en een pompschakeling bij. Het project vordert gestaag. Vorige maand was hij aan zijn tweede zonnecollector toe, meldt hij uitgelaten.

BIBLIOTHEEK
,,Het idee is al in mijn jeugd ontstaan'', zegt hij. ,,Ik had het gezien in een boekje van de bibliotheek. Je kan het zien als een uit de hand gelopen hobby. De kosten vallen wel mee en de besparing aan energie is ook leuk meegenomen. Ik denk dat ik in twee tot drie jaar uit de kosten ben.''
Geregeld krijgt hij vragen van andere zelfbouwers, of mensen die ook aan de slag willen. ,,Ik denk dat de mensen het deels uit plezier en deels uit overtuiging doen. Zelf laat ik geen dingen na om energie te besparen, ik leef niet als een monnik of zo.''
Cijfers over het totaal aantal NUON, Eneco-, of E.ON-lozen in deze maatschappij zijn er niet, laat het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) weten. Naast de fanatieke knutselaars en milieufreaks willen bewoners van afgelegen boerderijen nog wel eens zelfvoorzienend zijn, aldus ECN. Dat geldt ook voor woonbootbewoners of mensen die in een caravan wonen zonder gas- en lichtaansluiting.
Toch begint ook het bedrijfsleven interesse te krijgen in de groep. Philips heeft onlangs de rechten gekocht van een thuissysteem voor particulieren. Promovendus Haimin Tao aan de Technische Universiteit Eindhoven bedacht een methode om energie uit zon, wind of fossiele brandstof aan elkaar te koppelen.
Hij wil het via ÚÚn apparaat omzetten in elektriciteit. Ook de opslag van te veel geproduceerde stroom - door spanningsverschillen vaak een probleem - is in zijn product makkelijker te realiseren.
,,Als je als particulier zelf middelen hebt om stroom op te wekken en op te slaan is dat erg nuttig'', licht Haimin toe. ,,Dat maakt je minder afhankelijk van het elektriciteitsnet." Vooral handig voor mensen die in gebieden wonen waar de stroom nog al eens wil uitvallen, was zijn gedachte. Wie weet staat dat Nederland nog te wachten, gezien de onzekere toekomst van de fossiele brandstoffen.

HOT
Stroomstoringen, pionier Arie Kroon kan het niet deren. Wel sombert hij over de matige interesse in duurzaamheid van zijn mede-Nederlanders. Tien jaar geleden was groene energie 'hot' in Nederland, en liep ons land wereldwijd voorop.
Bij Kroon kwamen de afgelopen twintig jaar veel vreemden uit binnen- en buitenland kijken naar zijn 'passiefhuis'. In zijn duimendikke gastenboek staat bijvoorbeeld een krabbel van James R. Schlesinger, onder Jimmy Carter Amerikaanse minister van Energie. Schlesinger liet zich begin jaren negentig bij de Kroontjes voorrijden door zijn chauffeur, en bleef tot verbazing van de familie de hele middag theedrinken in de milieuvriendelijk verwarmde serre.
In diezelfde tijd kwam een delegatie van Canon uit Japan langs en fotografeerde alles van kelder tot dak. ,,Ik weet zeker dat dat bezoek heeft bijgedragen aan de investeringen van Canon op gebied van duurzaamheid'', zegt Kroon. ,,Kort daarna zijn ze aan de slag gegaan met zonne-energie.''
Tot zijn teleurstelling verloor Nederland de voorsprong die destijds was opgebouwd. Pas de laatste weken, na de herinvoering van de subsidie op zonnepanelen, loopt Nederland weer een beetje warm voor zonne-energie - hoewel de verwachte run op de panelen vooralsnog is uitgebleven.
,,Tijdens de kabinetten-Balkenende I, II en III daalde de belangstelling voor duurzame energie tot een dieptepunt, zeker toen subsidieregelingen werden stopgezet'', moppert Kroon. Zijn echtgenote voegt toe: ,,We zijn met argusogen bekeken. Over ons werd wel gezegd: daar heb je die rare mensen van Kroon weer, die altijd overal de lichten uitdraaien. Ze eten vast ook alleen zilvervliesrijst en linzen.''
In hun dorp Woubrugge is hun levensvisie vooralsnog door niemand overgenomen. Kroon wijst: ,,Even verderop zijn luxe landhuizen gebouwd. Die mensen gebruiken alleen al voor de buitenverlichting meer energie dan wij besparen.''
Diezelfde bewoners wisten onlangs de plaatsing van een nieuw windmolenparkje tegen te houden. Ze zouden het weidse uitzicht verpesten. ,,Nou vraag ik je. Die dingen zijn toch prachtig om te zien?''
Peinzend: ,,Soms voelen wij ons een roepende in de woestijn, maar op een dag zullen mensen zien dat wij gelijk hadden.''

Niemand past op de oppasouder

2007-11-06T17:57:00.002+01:00

Met gastouderbureaus valt goud geld te verdienen, maar de controle op deze commerciÙle bemiddelaars in kinderopvang is minimaal. Ouders houden hun hart vast. ,,Het wachten is op het eerste ongeluk."

Nogal raar vond ze het wel, achteraf. Toen ze haar zoontje Timo van vier ophaalde bij zijn gastouders, had hij een dik beentje. Ongelukje met de fiets, zei de oppasoma, niets aan de hand. Timo moest niet zo piepen. Moeder was bezorgd en ging toch naar het ziekenhuis. Daar bleek zijn enkel bont en blauw Ún gebroken.
,,Geen telefoontje, geen enkele aantekening in het dagrapport, geen contact van het bemiddelingsbureau, helemaal niets hoorde ik", zegt Marjolein Smits. Na een gesprek besloot ze 'oma' het voordeel van de twijfel te geven, maar het ging van kwaad tot erger. De echtgenoot van de oppasoma, die niet bij haar in huis woonde, bleek zware psychische problemen te hebben. ,,Hij was drie maal opgenomen geweest na zelfmoordpogingen. Formeel had hij niets met de kinderopvang te maken, maar later hoorde ik van anderen dat hij mijn zoontje iedere dag met de fiets van school haalde. Doodeng natuurlijk."
Toen ook nog eens bleek dat er geen vier, zoals afgesproken, maar zes kinderen opgevangen werden in het piepkleine huisje, medicijnen voor het grijpen lagen, baby's ÚÚn schone luier per dag kregen en honden binnen hun behoefte deden, was het welletjes. ,,Achteraf is Timo veel te lang gebleven", zegt de alleenstaande moeder. ,,Maar ik zat klem. Omdat ik 's avonds vaak pas na zessen thuis ben, kon hij niet naar de reguliere opvang."
Gjalt Jellesma hoort steeds vaker dergelijke horrorverhalen. Als voorzitter van de belangenvereniging voor ouders in de kinderopvang (BOinK) maakt hij zich grote zorgen over het gebrek aan controle op gastouders. Sinds ouders via de belasting een deel van de kosten van kinderopvang bij gastouders terug kunnen krijgen - op voorwaarde dat een bemiddelingsbureau is ingeschakeld - schieten deze bureaus als paddenstoelen uit de grond.
Jellesma spreekt van een 'wildgroei' aan bedrijfjes die vooral hun zakken willen vullen. ,,Anderhalf jaar geleden zag ik de cowboys en de beunhazen arriveren. Er viel geld te verdienen, en dan gaat het hard. Het probleem is dat die bureaus alleen bezig zijn met het binnenhalen van de subsidie. Volgens de wet moeten zij ook toezicht houden op de gastouders, maar daarin schieten ze enorm tekort."
BOinK kreeg meldingen over gastgezinnen die de toets der kritiek niet kunnen doorstaan. De klachten variÙren van blootliggende elektriciteitsdraden tot achtjarige dochters die worden ingezet om op de kleintjes te passen. Vorig jaar bleek dat in het Friese Joure kinderen waren geplaatst bij een veroordeelde pedofiel. De man had zijn vrouw als gastouder aangemeld en kon zo toch een verklaring van goed gedrag overleggen. ,,Er zijn heus duizenden goedwillende gastouders, maar we moeten het kaf van het koren scheiden", betoogt Jellesma. ,,Het wachten is op het eerste ongeluk." BOinK is in overleg met staatssecretaris Sharon Dijksma van Onderwijs om de kwaliteitseisen op te schroeven.
Ouders met slechte ervaringen houden vaak hun mond. Uit schaamte, maar ook omdat zij niet weten waar ze met hun klachten naar toe kunnen. Smits schakelde de landelijke Klachtenkamer Kinderopvang in, maar haar kinderopvangbureau stond daar niet ingeschreven. ,,In dat geval kunnen wij niets doen", bevestigt een woordvoerder van de organisatie. De klachtenkamer controleert overigens alleen de bureaus, niet de gastouders. En een uitspraak is niet bindend. Smits probeerde vervolgens een regionale klachtencommissie in Noord-Holland, maar 'dat bleek iemand te zijn die in haar eentje thuis zat te werken'. Ook de afdeling Welzijn van haar gemeente gaf - vooralsnog - geen gehoor.
De GGD Nederland, die het toezicht op gastouderbureaus uitvoert, erkent dat de toezicht 'een andere aanpak vraagt'. Op dit moment heeft de landelijke GGD geen overzicht van misstanden, want 'de bevindingen van inspecteurs worden alleen lokaal geregistreerd', zegt Anja Schrik, medewerker toezicht kinderopvang. De dienst is wel van plan volgend jaar ook bij ouders thuis te gaan controleren.
,,Niemand voelt zich aansprakelijk", verzucht Marjolein Smits. Het bemiddelingsbureau heeft alleen per brief laten weten dat 'alles conform de wet' was. Thuis liggen nog de rekeningen van drie maanden niet-genoten opvang, want 'daar was op ingetekend'. ,,Het bureau dreigt inmiddels met een deurwaarder."

Afzien in het apenparadijs

2007-08-01T16:36:00.003+02:00

Inti Wari Yassi, Bolivia - Zesentwintig hechtingen heeft Sally in haar armen. Als ze haar mouwen opstroopt, kan je precies zien waar poema Leonsio met zijn klauwen toesloeg. Grote gaten links en rechts, akelig dicht langs de slagader in haar onderarm, met zorg dichtgenaaid door dierenarts Pascual.
Sally had de pech dat Leonsio in een slechte bui was toen ze met hem ging wandelen. De dagelijkse aangelijnde uitje door het natuurpark El Machio in de Boliviaanse jungle liep uit op een bloedbad toen Leonsio onverhoeds een andere poema tegen het lijf liep.Voor de 28-jarige Australische vrijwilligster er erg in had, haalde het beest naar haar uit.
Bad luck, zegt Sally. Na een pakje sigaretten en een liter bier ging het wel weer.

Iedere vrijwilliger die komt werken in het dierenopvangcentrum Inti Wara Yassi in Villa Tunari, Bolivia, weet dat er risico´s zijn. Je kan worden gekrabt, bespuwd, geklauwd en gebeten door de afgedankte apen, in beslag genomen luipaarden en gedumpte papegaaien die er worden verzorgd. En als het geen dier is wat je toetakelt, kan er een boom op je hoofd vallen, je kan in het drijfzand langs de rivier Espiritu Santo zakken, slangen tegen het lijf lopen of uitglijden in een modderstroom. En je wordt in ieder geval van top tot teen gestoken door muggen en zandvliegen, omdat antimuggenbeet verboden is in het park.

Iedere week komen pechvogels terecht in het provisorische kliniekje van de dierenarts van Inti Wara Yassi, Pascual Quispe. Hechtingen zetten kan hij inmiddels als geen ander, en zeker beter dan de artsen in het verderop gelegen armetierige ziekenhuisje. Daar durft geen westerling een voet over de drempel te zetten – zeker niet nadat een Canadees met een gat in zijn hoofd het hospitaal schots en scheef dichtgenaaid weer uitkwam.
Toch zitten de veertig vrijwilligers ook nu weer goedgemutst aan het vegetarische ontbijt. De apen zijn zojuist gevoed, de papegaaien en toekans ook, de fretten en de tapirs, het varken met zijn jongen, nu is het de beurt aan de hongerige mensen. Uit het keukentje van de Boliviaanse kokkin komen pannenkoekjes, eieren, muesli en koffie. Aan tafel zitten Amerikanen, een Canadees, Britten, veel Israeliërs, een stuk of wat Fransen, een Belgische, een Deense, Sally de Australische, een Zweed en vier Nederlandse meiden.
Voor Heleen (28) uit Amsterdam wordt het een drukke dag. Haar aapje Lucca mag na zes weken quarantaine voor het eerst naar het Apenpark, halverwege de berg. Daar lopen de capucijnerapen en squirrels vrij rond, zolang ze zich tenminste netjes gedragen. Verderop, in het besloten deel van het park, zitten de Bad Monkeys, apen die agressief zijn, of juist angstig, en de dieren die door hun vorige eigenaar getraind zijn in zakkenrollen - een populair tijdverdrijf in Bolivia. Dat de beesten er erg behendig in zijn, bleek een maand geleden maar weer eens. Een rijke bezoeker moest lijdzaam toezien hoe zijn honderddollarbiljetten vanuit de toppen van de bomen naar beneden kwamen dwarrelen, als snippers.
Een nieuweling loslaten in de groep is altijd risicovol, legt Heleen een beetje nerveus uit, omdat apen behalve heel sociaal ook valse sekreten kunnen zijn. Niet zelden wordt de arme nieuwe bewoner aangevlogen door het hulpje van de baas, die op last van de chef even orde op zaken komt zetten. Bovendien is Lucca opgegroeid bij een gezin in La Paz en ziet liever mensen dan apen om zich heen. Onwennig laat ze zich besnuffelen door de kolonie.
Heleens vrees blijkt terecht - binnen tien minuten breekt een hels gekrijs los in de kolonie. Een kluwen apen rolt over de grond en als de stofwolken zijn opgetrokken, is Lucca flink te grazen genomen. Met bloed uit staart en achterpoot klimt het aapje gillend van angst op Heleens schouder. Experiment mislukt, Lucca moet terug naar de quarantainehokken.
De ophef gaat voorbij aan Golda. De Isra"elische kroelt dromerig door de vacht van haar nieuwe vriendje, een capucijneraapje van nog geen jaar oud. ,,Hij is zo lief'', verzucht ze, en drukt zijn kopje tussen haar borsten. Zoenen met een aap mag in het park, ook de dierenarts Pascual en zijn hulpje Luis Morales hebben om de haverklap harige mondjes aan hun lippen hangen. Kan geen kwaad, vinden ze, de dieren zijn meteen na binnenkomst toch inge"ent tegen rabies en andere enge ziekten. Apen vinden het ook fijn als mensen wat spuug op hun eten doen, vervolgt Golda. Ze doet het graag even voor.
De beesten komen toch al niets tekort. Dagelijks worden karrenvrachten vers fruit de berg opgedragen. Banaan, papaya, appel, mango, ananas. ,,Ze eten beter dan wij", zegt Heleen met een lachje. Voor de vleeseters is er verse biefstuk, verse kip, koteletten en karbonades, allemaal zonder korting gekocht bij de lokale slager. De kosten komen voor rekening van de vrijwilligers, het centrum ontvangt geen overheidssubsidie. Iedereen betaalt bij entree 80 dollar voor de eerste twee weken van het verblijf - in Bolivia een klein vermogen. Daarna staat vier dollar per dag op de rekening. Omdat jaarlijks honderden vrijwilligers de urenlange bustocht ondernemen om in deze afgelegen plek dieren te verzorgen, kan Inti Wara Yassi jaarlijks bijna 70.000 dollar uitgeven.
Los voluntarios zien daar weinig van terug. Slapen gebeurt op matrassen van stro in tochtige kamertjes met een kale peer aan het plafond. De plee's stinken, de douches zijn smerig. Muskietennetten zijn niet inbegrepen in de prijs, en dat is de vrijwilligers aan te zien - na vijf dagen in het park is de Nederlandse Diane een grote muggenbult geworden. Eten en drinken gebeurt op eigen rekening.
Het is afzien in het apenparadijs, maar de dierenvrienden hoor je er nauwelijks over klagen. Soms is het een beetje veel van het goede. Zaterdagmiddag hangt een briefje in de openluchtkantine.
,,Sorry mensen, maar morgen tussen 7.30 en 9.00 uur moeten stenen en zand naar boven worden gesjouwd voor poema Gato's nieuwe hok. Gato zal jullie dankbaar zijn." De vrijwilligers zuchten. Gato's hok, dat is boven op de berg, alleen te bereiken via een steile klim.
Afgepeigerd zitten ze de volgende ochtend uit te blazen. Joaquin uit Lyon wist het zweet van zijn gezicht. ,,Je had erbij moeten zijn, dan had je een middeleeuwse menselijke lopende band in werking kunnen zien", zegt hij met een grimas. ,,Dat leuke apenpark is slechts een facade. Daarachter ligt een Zuidamerikaans gevangenenkamp." Zijn vriendin Amelie, een tengere Francaise, is na het beulswerk met kleren en al onder de douche gestapt. Ze kan geen woord meer uitbrengen.
Wat zoeken al deze westerse twintigers en dertigers op een plek waar je moet betalen om jezelf zeven dagen per week in het zweet te mogen werken? Peter, een bruinverbrande pezige metaalbewerker met blonde sik uit Zweden, beantwoordt de vraag met een wedervraag{,,Waar kan je zomaar wandelen met een poema? In mijn land zou zo'n centrum meteen gesloten worden, zeker als er een incident is geweest, maar hier in Bolivia kan alles. Na twee dagen in het park mocht ik al een grote kat uitlaten. Beter dan weer een museum bekijken in de zoveelste stad in Zuid-Amerika." Ook voor de Israeli"ers Gil en Amoz ging in de jungle een wereld open. Ze geven iedere ochtend een half uur vliegles aan valk Kaizer. Het dier had dat in gevangenschap nooit geleerd, en nu proberen ze Kaizer de fijne kneepjes bij te brengen door hem met een handschoen de lucht in te werpen. Kaizers fladdert met zijn lamme vleugels nu een meter of twaalf bij elkaar, en hij vordert gestaag, zegt Amoz trots terwijl hij de valk op zijn kop krauwt. Of hij ooit een hele vlucht kan maken is de vraag, maar iedere dag een beetje gymnastiek kan geen kwaad.
Het blijft amateurswerk. Zelden zijn de vrijwilligers getraind in omgang met wilde wilde dieren, of hebben ze een opleiding tot bioloog of dierenarts achter de rug. Heleen werkte als projectmanager bij een marketingbureau, haar zusje Marieke, die in het park poema's verzorgt, had een baan als ondertitelaar van televisieprogramma's. Juriste Amrah (25) uit Ridderkerk, ingedeeld bij de quarantaineafdeling van de apen, wil rechter of officier van justitie worden. En de Britse Rebecca, die de laatste levensfase van de hoogbejaarde en reumatische poema Quirqui probeert te veraangenamen, is in het dagelijkse leven onderwijzeres. ,,Je luistert naar wat de dierenarts zegt, en verder zijn er van ieder dier dossiers bijgehouden zodat je weet wat voor karakter ze hebben", zegt Heleen. ,,Voor de rest doe je het een beetje op je gevoel."
Onervarenheid kostte haar een flinke beet in haar vinger van een agressieve aap. ,,Je weet dat je risico's loopt, maar dat risico neem je. Zonder verzekering ja, want ik denk niet dat mijn verzekeringsmaatschappij kosten dekt als ik vertel dat ik een poema ben wezen uitlaten in de Boliviaanse jungle."
Ook Sally is een ervaring rijker. Met de bijtgrage Leonsio wandelt ze niet meer, ze heeft nu de vijf maanden oude It Shu onder haar hoede. Groot was de schrik toen ze zag dat haar broek opnieuw onder de bloedspatters zat. Maar ditmaal was het niet haar bloed, maar dat van de jonge poema. Hij was zijn melkgebitje aan het wisselen.

Gepubliceerd in het Algemeen Dagblad op 27 november 2005

De commissaris? Die amuseert zich kostelijk!

2007-05-09T17:43:00.002+02:00

Eigenlijk is het na Dries van Agt nooit meer goed gekomen. Sinds hij de functie van commissaris van de Koningin als ,,een tweedimensionaal deerniswekkend ambt'' omschreef, blijft het tobben met het boegbeeld van de provincie. Van Agt wist waar hij over sprak, want hij was na zijn premierschap vier jaar lang commissaris in Brabant. De kleurrijke oud-minister-president van drie opeenvolgende kabinetten had zich, zo viel uit zijn afscheidsrede in 1987 af te leiden, in Brabant maar stierlijk verveeld. Zijn taakomschrijving was ,,totaal oninteressant'', zijn macht minimaal. Van Agt nam snel de benen naar Japan, als ambassadeur van de Europese Gemeenschap.

Bijna twintig jaar na de gewraakte uitspraken is het nauwelijks beter gesteld met de beeldvorming van de commissaris. Meer dan de helft van de Nederlanders heeft geen flauw benul wie aan het hoofd staat van hun eigen provincie, bleek onlangs uit een enquête. Dat gedeputeerden en statenleden nog belabberder scoren, mag een bescheiden pleister op de wonde zijn.

Wie de provinciale gezagdrager al bij naam wist te noemen, beoordeelde diens activiteiten gemiddeld met een schamel zesje. Het kan nog erger: ook voor volksvertegenwoordigers blijft de commissaris een mistig figuur. Vier op de tien Amsterdamse gemeenteraadsleden weten niet dat Harry Borghouts de CdK van Noord-Holland is, stelde Het Parool vast, hoewel zij de bestuurder toch geregeld ontmoeten. Zelfs Borghouts' partijgenoten van GroenLinks kwamen niet verder dan ,,ja, die is van ons, maar ik ben even zijn naam kwijt''.
Als de arme commissarissen al in het nieuws komen, is het dankzij dure dienstauto's, dikbetaalde bijbanen of wel zeer overzichtelijke arbeidstijden.

* * *
Is de positie van de commissaris van de Koningin wel zo onbeduidend als zijn gedeukte imago doet vermoeden? Een rondgang langs ministers, Kamerleden, lobbyisten, ambtenaren, gedeputeerden en commissarissen maakt duidelijk dat de hedendaagse gouverneur zeker niet alleen handenschuddend rondloopt op recepties of een uitvoering van de plaatselijke operettevereniging feestelijke luister bijzet.

Ze zijn met name actief achter de schermen, waarin hun netwerk een prominente rol speelt. Een belletje op het juiste moment naar de juiste minister kan voor de provincie goud waard zijn. Daarnaast kan de CdK een bemiddelende rol spelen bij gemeentelijke conflicten, en nodigen ondernemers hem graag uit om buitenlandse handelsmissies extra cachet te geven.

Vooral belangrijk: een invloedrijke commissaris zit in véél commissies en heeft véél bijbanen. Want, luidt de overtuiging, dat is goed voor de contacten en dus voor de provincie. Hans Alders (Groningen) is voorzitter van het pensioenfonds PGGM, voor 48.000 euro per jaar, om maar wat te noemen. Geert Jansen (Overijssel) zit in de adviesraad voor Verkeer en Waterstaat, Hanja Maij-Weggen (Brabant) doet een commissariaat bij ING erbij. Niet alles is even in het oog springend: Limburger Léon Frissen besteedt zijn tijd deels aan compost, bij de branchevereniging organische reststoffen. De CdK die wat in de melk te brokkelen wil hebben, weet dat hij vaak de dienstauto naar Den Haag en Brussel moet nemen. ,,Ik zag ze er wekelijks rondlopen'', zegt Jan Boelhouwer, tot voor kort Tweede Kamerlid voor de PvdA en oud-gedeputeerde van Noord-Brabant. ,,Als bijvoorbeeld de begroting van Verkeer en Waterstaat op de agenda staat, komen ze en masse naar het Binnenhof.'' Sommige provincies halen alles uit de kast om de aandacht van Haagse politici te trekken: Gelderland nodigde een paar jaar geleden parlementariërs uit om vanuit een Chinook-helikopter de verrommeling van de Veluwezoom te aanschouwen. ,,Spectaculair'', vond Boelhouwer.

Hans Alders is volgens de experts onbetwist de meest frequente bezoeker van het hart van bestuurlijk Nederland. Of het nu gaat om een snelle treinverbinding naar het Noorden of de bouw van een nieuwe stad, Alders is van de partij. ,,Als jij Hans niet zoekt, dan zoekt Hans jou wel'', verwoordt een oud-topambtenaar het. ,,In Den Haag is hij veruit numéro uno, hij werkt als een buffel. Anderen zag je nooit, die hadden ons kennelijk niet nodig.'' Niet geheel toevallig was Alders tussen 1989 en 1994 minister van VROM. Provincies halen graag oud-bewindslieden en Kamerleden binnen: vier van de huidige twaalf CdK's runden ooit een ministerie, vier zaten in het parlement. Karla Peijs, oud-minister van Verkeer, vult het eerste rijtje binnenkort nog aan namens Zeeland.

Directe ingang bij het kabinet staat hoog op het verlanglijstje van de provinciale sollicitatiecommissies: hoe dichter bij het vuur, des te groter de kans dat de commissaris iets gedaan krijgt, is de gedachte. ,,Er is een onuitgesproken familiegevoel tussen de mensen die in de politiek zitten'', beaamt de oud-CdK van Limburg, Berend-Jan baron Van Voorst tot Voorst. ,,Het is toch anders wanneer een oud-minister je belt of de tabaksfabrikant die zijn pakjes sigaretten wil verkopen.''
CdK's van buiten het Haagse netwerk hebben het moeilijker. Als oud-burgemeester ging Michel Jager ruim tien jaar geleden naar Flevoland. In Den Haag heeft hij weinig vrienden, blijkt. ,,De commissaris van Flevoland? Hoe heet die ook alweer? Die zie je hier nooit'', zegt bijvoorbeeld voormalig VVD-fractievoorzitter Willibrord van Beek.

Het komt aan op de subtiliteiten; en timing. Ingrijpen is noodzakelijk wanneer duidelijk wordt dat het kabinet investeringen op de lange baan wil schuiven. Dat gaat als volgt, legt de voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten Ralph Pans uit.
,,Een goede commissaris is dankzij zijn contacten tijdig op de hoogte van het uitstel, grijpt de telefoon, belt op hoge poten met de secretaris-generaal en zegt: dat zal toch niet, ik wil de minister spreken!''
De slimste commissaris pakt niet alleen de topambtenaar, die kookt een en ander ook nog voor bij een gewone directeur op het departement. ,,Zo'n man of vrouw is natuurlijk vereerd: Hans Alders aan de lijn! Dat vinden mensen leuk, die doen hun best.''

Want, beaamt een Haagse lobbyist, bij de overheid kan alles. Die is veel flexibeler dan mensen denken. ,,Er valt heel veel te ritselen.'' Zijn ervaring: de meeste commissarissen halen bij tijd en wijle hun succesje binnen. ,,Zolang je maar geen notoire azijnpisser bent, dan lukt het wel. Zuurpruimen liggen er onmiddellijk uit.''
Ook moet de commissaris oppassen dat hij niet doordramt. ,,Het kan heel irritant zijn als je voor de tiende keer benaderd wordt voor hetzelfde onderwerp'', zegt GroenLinks Kamerlid Ineke van Gent. ,,De noordelijke commissarissen weten inmiddels dat ze bij mij niet meer aan hoeven te komen met praatjes over de zweeftrein. Dat is trekken aan een dood paard.''

* * *
Hoe schatten de commissarissen hun verdiensten zelf in? Op verzoek van deze krant zijn de CdK's, met uitzondering van Relus ter Beek (Drenthe), bereid een lijstje te fabriceren. Onder enig protest, dat wel, want ,,besturen is teamwork'', verwoordt Hans Alders de terughoudendheid. ,,Het is vooral duwen, trekken en sjorren om een gedeputeerde in de positie te brengen zodat díe kan scoren'', vult zijn Zuidhollandse collega Jan Franssen hem aan.
Een greep uit de aangeleverde prestaties leert dat echt concrete resultaten schaars zijn. Woorden als bestuurlijke impulsen en duurzame ontwikkelingen komen veelvuldig voor. De meest tastbare zaken op een rij: Geert Jansen is vooral trots op de 400 miljoen euro die Twente heeft binnengesleept in Brussel en Den Haag, Wim van Gelder wijst op de oprichting van de universiteit van Middelburg.
Scheidend CdK in Utrecht Boele Staal kijkt met plezier terug op de herinrichting van het groene gebied tussen Amersfoort, Soest en Zeist. Trots: ,,Als dank komt daar straks het Boele Staal-Ecoduct.''
Harry Borghouts noemt het openhouden van de defensie- en burgerluchthaven De Kooij in Den Helder. De bouw van de Blauwe Stad staat op het lijstje dat Hans Alders met zijn college ,,voor elkaar heeft gebokst''.

Dat hun inspanningen weinig in de schijnwerpers komen, vinden de meeste gouverneurs geen probleem. ,,Als mensen weten wie ik ben, is dat mooi meegenomen'', zegt Franssen. Clemens Cornielje vult aan: ,,Het is een functie die je goed in de luwte kunt uitoefenen.'' Ook Staal beaamt dat, al vindt hij het natuurlijk best aardig als mensen tijdens een bloemencorso weten dat daar de CdK loopt.

* * *
,,Daar heb je die nietsnutten weer'', zou Ien Dales ooit hebben verzucht toen de commissarissen hun maandelijkse gang naar haar departement maakten. Anders dan zijn voorgangster houdt Johan Remkes zich meer op de vlakte wanneer de twaalf 'rijkspottenkijkers' ter sprake komen. Het is een bonte verzameling, typeert hij het gezelschap.

Er is een agendaatje, meldt Remkes, ,,de vergaderingen duren meestal niet zo lang''. De actuele politieke onderwerpen komen aan de orde, burgemeestersbenoemingen, lintjes. Soms wordt het spannender, dan sluimert er een conflict waar Remkes een CdK op af moest sturen, of valt er een heus onderzoek uit te voeren, zoals Cornielje deed naar de wantoestanden in het korps Gelderland-Zuid. Hij herkent zich in het beeld dat Alders en Franssen het meest invloedrijk zijn. ,,Die spelers staan het meest nadrukkelijk op de kaart.'' Dat niet iedereen evenveel uren maakt, vindt de pas vertrokken bewindsman geen probleem. ,,De CdK heeft een - laat ik het vriendelijk formuleren - flexibele agenda.'' Iemand als Relus ter Beek, zegt Remkes, doet er minder naast dan anderen, maar daar wil hij hem niet op aanvallen. ,,Ieder geeft er zijn eigen invulling aan. Gelukkig wel, want je wilt niet met twaalf klonen om de tafel zitten.'' GroenLinks is een stuk feller als de arbeidstijden van de commissarissen ter sprake komen. ,,De meeste CdK's hebben zoveel bijbanen dat ze het ook in deeltijd kunnen doen, een stuk goedkoper bovendien'', zegt Ineke van Gent.

Zo ver wil het nieuwe kabinet niet gaan. Balkenende-IV is wel van plan het salaris, de bijverdiensten en de onkostenvergoeding aan banden te leggen. Dat voorstel had Remkes in het vorige kabinet ook al gedaan: ,,De commissarissen hebben bij deze plannen niet juichend langs de kant gestaan, kan ik wel verklappen.'' Ze waren al onbekend, soms onbemind, en nu krijgen ze ook nog eens minder salaris. Had Dries van Agt dan toch gelijk met zijn opmerking dat een commissaris maar een deerniswekkende baan heeft?
Nee, is de overtuiging van Willibrord van Beek. ,,Van Agt was een te grote vis in een te kleine kom. Premiers hebben macht, een commissaris heeft dat niet, maar die kan wel gezag verwerven. Dat maakt het toch een aantrekkelijke functie.''
VNG-baas Ralph Pans sluit zich aan bij de conclusie dat de commissaris geen beklagenswaardig figuur is. ,,Ik zou geen medelijden met die mensen hebben, hoor, die amuseren zich kostelijk'', zegt hij. ,,Zo'n Hans Alders heeft een enig leven, die verveelt zich geen dag.''

---------------
Wat doet de CdK?
De commissaris van de Koningin staat aan het hoofd van de provincie. Hij zit het dagelijks bestuur voor (gedeputeerde staten) en leidt de vergadering van de provinciale staten. Bij een grote regionale ramp is hij verantwoordelijk voor de coördinatie van de hulpdiensten. Hij heeft verder nog andere bevoegdheden op het gebied van openbare orde.

Daarnaast speelt hij ook een rol bij burgemeestersbenoemingen en de lintjesregen. De commisaris van de Koningin wordt voor zes jaar benoemd door het kabinet, op voordracht van de provincie.

Verschenen in de regionale kranten op 5 maart 2007

Een graf groter dan dat van Napoleon

2007-04-22T11:06:00.004+02:00

Provesano, Italië - Het is dringen geblazen op het kleine kerkhof aan de rand van Provesano. Bruine hoofden in stemmige pakken, Gucci-zonnebrillen en geelblauwe dassen drommen samen rond de enorme witmarmeren graftombe van Pim Fortuyn. Fotografen en cameralieden struikelen over grafzerken van lang overleden Italianen.
Ed Maas staat er, de voorzitter van de LPF, presentator en vastgoedgigant Harry Mens, lijsttrekker Mat Herben, advocaat Oscar Hammerstein, oud-bestuurder John Dost. Demissionair minister Roelf de Boer is er met vrouw, evenals zijn collega's Nawijn, Phoa en Van Leeuwen en een tiental Kamerleden.
Zij allen zoeken `een moment van bezinning' bij de tombe van hun doodgeschoten voorman. ,,Hij heeft een groter graf dan Napoleon'', zegt Hammerstein tevreden.

Tussen alle gedrang door klinkt opeens geblaf. Butler Herman, in krijtstreep met zonnebril, komt aanlopen met de twee beroemdste hondjes van Nederland: Kenneth en Carla. Samen met een kleine 100 fortuynisten hebben zij de eendagstrip naar Provesano gemaakt, en doen een klein plasje naast het graf van hun vermoorde baas.
Eigenlijk was de bedevaart naar het graf van Fortuyn bedoeld als privé-aangelegenheid voor enkele trouwe aanhangers, geopperd door vastgoeddirecteur Chris Thunnessen. Maar in de verkiezingstijd is een dergelijk uitje een gouden mogelijkheid om het moreel van de troepen flink op te krikken, en het hele land daarvan deelgenoot te maken.
Voor het privé-tripje bleek uiteindelijk een Boeing 737 nodig, die zondagochtend vroeg goedgevuld vertrok vanaf het Rotterdamse vliegveld Zestienhoven. Bij de LPF is altijd wel iemand beschikbaar die zijn hand niet omdraait voor dergelijke kosten.
Thunnessen is nu eigenaar van het vakantiehuis van Fortuyn in Provesano, en heeft de deuren eenmalig opengesteld voor zijn LPF-vrienden. In het huis ligt alles nog onaangeroerd, de koffie zit in de bus en sloffen staan onder het bed. ,,Beeldige tegeltjes op de vloer, vind je niet?'', vraagt een mevrouw aan een vriendin. De LPF'ers laten zich onder de verbaasde blikken van dorpsgenoten uitgebreid fotograferen voor villa Rocca Jacoba. Even verderop wordt in het kerkje een korte gebedsdienst gehouden voor Fortuyn. In het draaiboekje voor de gasten wordt vermeld dat `Pim vaak een kaarsje brandde bij het Mariabeeld' aan de linkerzijde van de kerk. Gewillig volgen de bezoekers zijn voorbeeld.
,,Pim zou hebben genoten van deze dag'', zegt Mat Herben later in restaurant Gelindo dei Magredi in het nabijgelegen Vivaro. Oud zeer is verdwenen, fractie, partij en vrienden zijn weer één. Dat de `linkse kerk' de bijeenkomst bij het graf afdoet als lijkenpikkerij, vindt hij bespottelijk. ,,Laat hen maar bijeenkomen in rokerige zaaltjes in Nederland, wij doen het hier in Italië. We trekken ons er niets van aan.''
Minister De Boer is wel witheet over de kritiek. ,,Wat de LPF ook doet, het is altijd fout.'' Het was zijn eerste keer in Provesano, en de trip heeft ook hem `geïnspireerd'. Zijn collega Nawijn heeft aan het graf vooral ingezien dat na de dood van Fortuyn de maatschappij verder is verhard, ,,terwijl dat andersom had moeten zijn.'' Gedurende de dag stijgt de stemming. Er wordt veel gedronken en geklonken op Pim, vriend Pim, dode Pim. Voor politiek is ook nog twee minuten tijd. ,,Job Cohen? Een slapjanus'', zegt Herben uitgelaten. ,,Dat gaat ons mooi vijf zetels opleveren.''
Dit bericht is eerder verschenen op 20 januari 2003 in het Algemeen Dagblad

Het jurkjessyndroom van Rita Verdonk

2006-12-14T18:01:00.003+01:00

Sterallures zijn Rita Verdonk naar het hoofd gestegen, zeggen mensen die haar de afgelopen jaren van dichtbij meemaakten. Uitbundige lof van bewonderaars maakte haar doof voor kritiek van politieke tegenstanders.

Sommige politici dromen van een carrière als groot en belangrijk staatsman, anderen van een veilig, schoon en rijk Nederland. Rita Verdonk droomde van een mooie jurk. Ze verklapte het aan iemand uit haar kring van vertrouwelingen: wat zou het toch geweldig zijn om in een baljurk een zaal vol mensen binnen te komen, die dan allemaal vol bewondering naar haar op zouden kijken: Rita, wat zie je er toch prachtig uit!
Haar ontboezeming werd doorgefluisterd op het departement. Als Verdonk vol ornaat op het televisiescherm schittert om weer een plan te lanceren, verzuchten haar ambtenaren: ze heeft weer last van het mooie-jurkjessyndroom. Verdonk, weten zij inmiddels, heeft de smaak van roem geproefd en die is haar goed bevallen.
De transformatie van de onbekende sociologe die in 2003 onwennig de zware portefeuille vreemdelingenzaken en integratie op zich nam, naar de gestylde diva die het leiderschap van de VVD opeiste, is opmerkelijk. Toen bekend werd dat niet Mark Rutte, maar zÝj met 620.555 voorkeurstemmen de populairste liberaal was, straalde ze alsof ze tot premier was gekozen.
Rita, zeggen mensen in haar omgeving, is in zichzelf gaan geloven. Zozeer, dat zij doof is geworden voor kritiek en volstrekt haar eigen gang gaat. ,,Het schijnt niet tot de minister door te dringen dat niet zÝj, maar de Tweede Kamer de baas is'', verwoordde SP'er Jan de Wit het dinsdagnacht, tijdens het debat over het generaal pardon.
Alexander Pechtold zat vijftien maanden samen met Verdonk in het kabinet en zag het gebeuren. ,,Ze omringde zich steeds meer met mensen die haar naar de mond praten. Dat gekoketteer met lunches met Marco Pastors dit voorjaar, breed uitgemeten in de kranten. Dat soort dingen geeft haar een gevoel van kracht, daar geniet ze van.'' Ook het rondrijden in een gepanserde auto met vier lijfwachten ervaart ze als egostrelend, vermoedt Pechtold. ,,Het hangt tegen het sterrendom aan.''
Verdonk laat zich graag bijstaan door stoere mannen, zegt een ambtenaar uit haar omgeving. Mannen die tegen haar zeggen dat ze het 'fßn-tßs-tisch' doet, die haar rechtdoorzee-benadering toejuichen. Zoals de Amsterdamse VVD-baron Ed Sinke en politiek strateeg Kay van de Linde, campagneleiders tijdens de verkiezingen voor het VVD-lijsttrekkerschap.
Van de Linde noemt haar ook nu 'absoluut een grote politieke belofte'. ,,Rita is een prachtig politicus, het soort waar iedereen om roept'', zegt hij daags na het debat over het pardon. ,,Haar optreden was niet schadelijk, in tegendeel. De enige die principieel bleef, is Rita. Dat is haar kracht. Mijn devies: vechten voor je principes, geen compromissen sluiten. Dat tast je geloofwaardigheid aan.'' Van de Linde spreekt haar nog geregeld. ,,Ze vraagt wel eens: Kay, hoe zou jij dat doen?''
Arno Visser noemt de invloed van de raadgevers 'kwalijk'. De voormalig VVD-asielwoordvoerder leerde Verdonk kennen toen beiden voor consultantbureau KPMG werkten. ,,Ze is niet met beide benen op de grond blijven staan. Ze is hard toegejuicht, maar een mens moet zijn tekorten kennen.'' Visser heeft zich verbaasd over haar pretenties. ,,Na drie jaar in de politiek denkt ze alles te kunnen. Ik heb wel wat bescheidenheid gemist, ja. De houding van een leider is er wel, maar de inhoud niet.''
Niet alleen de oppositiepartijen, maar ook haar collega-ministers hadden een harde dobber aan haar. ,,Er is weinig weerstand tegen haar optreden'', is de ervaring van oud-minister Pechtold. ,,Ze houdt niet alleen de VVD, maar ook het kabinet in gijzeling. De bewindslieden worden geregeerd door angst voor de kiezers. Zij staat voor iets, voor populisme van het zuiverste soort. Daar durven ze niet tegenop.''
Marco Pastors, fractieleider van Leefbaar Rotterdam, ziet het anders: ,,Ze heeft optimaal gebruik gemaakt van de rechtse meerderheid die er tot de verkiezingen was. Maar dat betekent dat je het haasje bent zodra die meerderheid verdwijnt. Dat had ze helaas niet snel door. Ze opereert niet altijd even intelligent.''
Inhoudelijk valt ze steeds door de mand, meent ook Pechtold. ,,Dan zegt ze: er ligt een boek van Thorbecke op mijn nachtkastje, maar Thorbecke heeft nooit een boek geschreven. Het is alleen maar lawaai, geen oplossingen. Nul komma niks.''

KADER:
Sinds haar aantreden kreeg minister Rita Verdonk vier maal een motie van afkeuring van de Kamer. Driemaal bleef een meerderheid achter haar beleid staan. De vierde keer, dinsdag, ging het mis.
In december 2005 informeerde Verdonk de Kamer onjuist over Congolese asielzoekers. Vier maanden later overleefde ze een motie van afkeuring nadat ze de fracties verkeerd inlichtte over Syrische ex-asielzoekers. In juni vond een minderheid dat Verdonk fout had gehandeld bij de naturalisatieproblemen van Ayaan Hirsi Ali. Die motie leidde tot het vertrek van de D66-ministers, omdat die coalitiepartij de motie van de oppostie steunde. In de laatste motie werd Verdonks vertrek geÙist omdat zij weigerde de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers op te schorten. Het kostte haar de portefeuille vreemdelingenzaken.

Het jurkjessyndroom van Rita Verdonk

2006-12-14T18:01:00.000+01:00

Sterallures zijn Rita Verdonk naar het hoofd gestegen, zeggen mensen die haar de afgelopen jaren van dichtbij meemaakten. Uitbundige lof van bewonderaars maakte haar doof voor kritiek van politieke tegenstanders.

Sommige politici dromen van een carriÞre als groot en belangrijk staatsman, anderen van een veilig, schoon en rijk Nederland. Rita Verdonk droomde van een mooie jurk. Ze verklapte het aan iemand uit haar kring van vertrouwelingen: wat zou het toch geweldig zijn om in een baljurk een zaal vol mensen binnen te komen, die dan allemaal vol bewondering naar haar op zouden kijken: Rita, wat zie je er toch prachtig uit!
Haar ontboezeming werd doorgefluisterd op het departement. Als Verdonk vol ornaat op het televisiescherm schittert om weer een plan te lanceren, verzuchten haar ambtenaren: ze heeft weer last van het mooie-jurkjessyndroom. Verdonk, weten zij inmiddels, heeft de smaak van roem geproefd en die is haar goed bevallen.
De transformatie van de onbekende sociologe die in 2003 onwennig de zware portefeuille vreemdelingenzaken en integratie op zich nam, naar de gestylde diva die het leiderschap van de VVD opeiste, is opmerkelijk. Toen bekend werd dat niet Mark Rutte, maar zÝj met 620.555 voorkeurstemmen de populairste liberaal was, straalde ze alsof ze tot premier was gekozen.
Rita, zeggen mensen in haar omgeving, is in zichzelf gaan geloven. Zozeer, dat zij doof is geworden voor kritiek en volstrekt haar eigen gang gaat. ,,Het schijnt niet tot de minister door te dringen dat niet zÝj, maar de Tweede Kamer de baas is'', verwoordde SP'er Jan de Wit het dinsdagnacht, tijdens het debat over het generaal pardon.
Alexander Pechtold zat vijftien maanden samen met Verdonk in het kabinet en zag het gebeuren. ,,Ze omringde zich steeds meer met mensen die haar naar de mond praten. Dat gekoketteer met lunches met Marco Pastors dit voorjaar, breed uitgemeten in de kranten. Dat soort dingen geeft haar een gevoel van kracht, daar geniet ze van.'' Ook het rondrijden in een gepanserde auto met vier lijfwachten ervaart ze als egostrelend, vermoedt Pechtold. ,,Het hangt tegen het sterrendom aan.''
Verdonk laat zich graag bijstaan door stoere mannen, zegt een ambtenaar uit haar omgeving. Mannen die tegen haar zeggen dat ze het 'fßn-tßs-tisch' doet, die haar rechtdoorzee-benadering toejuichen. Zoals de Amsterdamse VVD-baron Ed Sinke en politiek strateeg Kay van de Linde, campagneleiders tijdens de verkiezingen voor het VVD-lijsttrekkerschap.
Van de Linde noemt haar ook nu 'absoluut een grote politieke belofte'. ,,Rita is een prachtig politicus, het soort waar iedereen om roept'', zegt hij daags na het debat over het pardon. ,,Haar optreden was niet schadelijk, in tegendeel. De enige die principieel bleef, is Rita. Dat is haar kracht. Mijn devies: vechten voor je principes, geen compromissen sluiten. Dat tast je geloofwaardigheid aan.'' Van de Linde spreekt haar nog geregeld. ,,Ze vraagt wel eens: Kay, hoe zou jij dat doen?''
Arno Visser noemt de invloed van de raadgevers 'kwalijk'. De voormalig VVD-asielwoordvoerder leerde Verdonk kennen toen beiden voor consultantbureau KPMG werkten. ,,Ze is niet met beide benen op de grond blijven staan. Ze is hard toegejuicht, maar een mens moet zijn tekorten kennen.'' Visser heeft zich verbaasd over haar pretenties. ,,Na drie jaar in de politiek denkt ze alles te kunnen. Ik heb wel wat bescheidenheid gemist, ja. De houding van een leider is er wel, maar de inhoud niet.''
Niet alleen de oppositiepartijen, maar ook haar collega-ministers hadden een harde dobber aan haar. ,,Er is weinig weerstand tegen haar optreden'', is de ervaring van oud-minister Pechtold. ,,Ze houdt niet alleen de VVD, maar ook het kabinet in gijzeling. De bewindslieden worden geregeerd door angst voor de kiezers. Zij staat voor iets, voor populisme van het zuiverste soort. Daar durven ze niet tegenop.''
Marco Pastors, fractieleider van Leefbaar Rotterdam, ziet het anders: ,,Ze heeft optimaal gebruik gemaakt van de rechtse meerderheid die er tot de verkiezingen was. Maar dat betekent dat je het haasje bent zodra die meerderheid verdwijnt. Dat had ze helaas niet snel door. Ze opereert niet altijd even intelligent.''
Inhoudelijk valt ze steeds door de mand, meent ook Pechtold. ,,Dan zegt ze: er ligt een boek van Thorbecke op mijn nachtkastje, maar Thorbecke heeft nooit een boek geschreven. Het is alleen maar lawaai, geen oplossingen. Nul komma niks.''

KADER:
Sinds haar aantreden kreeg minister Rita Verdonk vier maal een motie van afkeuring van de Kamer. Driemaal bleef een meerderheid achter haar beleid staan. De vierde keer, dinsdag, ging het mis.
In december 2005 informeerde Verdonk de Kamer onjuist over Congolese asielzoekers. Vier maanden later overleefde ze een motie van afkeuring nadat ze de fracties verkeerd inlichtte over Syrische ex-asielzoekers. In juni vond een minderheid dat Verdonk fout had gehandeld bij de naturalisatieproblemen van Ayaan Hirsi Ali. Die motie leidde tot het vertrek van de D66-ministers, omdat die coalitiepartij de motie van de oppostie steunde. In de laatste motie werd Verdonks vertrek geÙist omdat zij weigerde de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers op te schorten. Het kostte haar de portefeuille vreemdelingenzaken.

Angst en intimidatie houden Justitie in de greep

2006-11-04T17:53:00.002+01:00

Zaterdag 4 november 2006 - Op het ministerie van Justitie heerst een cultuur van angst en intimidatie, zeggen betrokkenen. Belastende informatie belandt in een diepe la en zwijgen is huisregel nummer een. ‘Het lijkt wel of de Stasi het er voor het zeggen heeft.’

DEN HAAG – Arme Ernst Hirsch Ballin. Hij moet zich lelijk hebben verslikt tijdens de dinerpauze van het Schipholdebat. Koud drie weken in functie en zijn eigen ambtenaren sturen hem met foute informatie de Kamer in.

Een uiterst belastend rapport over de brandveiligheid van het cellencomplex was wel degelijk besproken met de directeur van Schiphol-Oost, terwijl hij de Kamer zojuist had bezworen dat dit niet zo was. De anders zachtaardige minister werd woest. „Dit zal niet zonder consequenties blijven“, brieste hij diezelfde avond in de microfoon.

Was het een domme fout van zijn ambtenaren of is er structureel iets mis bij Justitie? Dat laatste, zegt Boris Dittrich, oud-fractieleider en al 12 jaar justitiespecialist van D66. „Al die jaren zijn er justitiedossiers geweest waarover commotie ontstond. Telkens bleek informatie niet correct.“ Een paar dagen na de Schipholflater gaat het weer fout. Ditmaal rommelen ambtenaren met informatie over een tbs’er die de benen neemt tijdens begeleid verlof en in Rotterdam een serie misdrijven begaat.

De incidenten zijn vooral pijnlijk omdat Hirsch Ballin kort daarvoor zijn medewerkers nog een pluim had gegeven. De cultuur op het departement was in vergelijking met begin jaren ’90 aanzienlijk verbeterd, vond de minister. Tegenwoordig ‘worden problemen spontaan gemeld, ruim voorzien van informatie over wat zich precies heeft afgespeeld’.

Hirsch Ballin zou eens om zich heen moeten kijken, schamperen justitiemedewerkers, parlementariërs, vakbondsmensen en oud-bewindslieden. Bij gevoelige onderwerpen luidt het devies nog immer: mond dicht. Intern praten over problemen is bij Justitie geen gebruik, en praten met Kamerleden of de pers taboe.

„Ik zou het bijna terreur willen noemen“, zegt Frans Weekers, VVD-Kamerlid en advocaat. „Er heerst strikte censuur. Mensen die naar buiten treden, worden op een Oost-Europese manier op de vingers getikt.“

Hoe dat in zijn werk gaat, komt slechts een enkele keer aan de oppervlakte. Zo werd een paar weken geleden met een camera vastgelegd hoe een Haarlemse gevangenbewaarder tot zwijgen werd gemaand. „Je bent 24 uur per dag ambtenaar“, siste de gevangenisdirecteur hem toe toen de man, tijdens zijn lunchpauze, aan de NOS zijn zorgen over de bezuinigingen wilde uiten.

Direct ontslag volgde niet – misschien dankzij de ophef die over de zaak ontstond. Maar volgens bronnen bij het gevangeniswezen kreeg hij wel een flinke douw. „De bewaarder moest meteen zijn semafoon en sleutels afgeven en werd onder begeleiding buiten gezet“, zeggen zij.

Een oud-medewerker bevestigt dat het er bij de justitiële diensten en op het departement hard aan toe gaat. „Iedere week ging er wel iets fout. Niet alles werd aan de Kamer gemeld.“ Als er iets misgaat, is altijd de vraag: wie kunnen we daarop afrekenen. „Mensen werden er zó uitgeknikkerd. Dat komt omdat het afbreukrisico veel groter is dan bij andere ministeries. Er hoeft maar íets te gebeuren en je hebt een rel.“

‘Eng’, noemt vakbondsbestuurder Jan Willem Dieten van FNV AbvaKabo het als de overheid zich zo gedraagt. Hij kent genoeg voorbeelden van justitieambtenaren die een berisping kregen omdat ze hun zegje deden. „Mensen zeggen niets meer. Er wordt immers toch niet geluisterd.“

Een gevangenisbewaarder uit Brabant werd overgeplaatst toen hij zich kritisch opstelde. „Ik kreeg alleen rotklusjes te doen. Mijn nieuwe chef gaf toe dat hij opdracht had gekregen om mij wc’s te laten schoonmaken in de hoop dat ik zou weigeren, zodat ze me konden ontslaan.“ Collega’s zeiden niets, uit angst. „De cultuur binnen de gevangenis? Ziek.“

Piet Straub van de PvdA noemt het feodaal. Er is een enorme kloof tussen leiding en werkvloer. De hondse behandeling die gedetineerden soms ondergaan tijdens het vervoer van of naar de rechtbank, zoals laatst op televisie te zien was, is er een voorbeeld van. „Als de leiding je als een horige behandelt, doe jij dat ook bij anderen die nog lager in de hiërarchie staan.“

De zucht bij Justitie om de touwtjes strak in handen te houden, komt volgens kenners voort uit twee crises: de IRT-affaire (over ontoelaatbare politiemethoden) en de ‘muiterij’ van het top van het Openbaar Ministerie onder leiding van Arthur Docters van Leeuwen tegen minister Winnie Sorgdrager.

In beide gevallen bleken de ministers nauwelijks te weten wat zich afspeelde. Sorgdrager moest het tijdens heikele debatten doen met een half A4-tje, herinnert oud-staatssecretaris Ella Kalsbeek (PvdA) zich. „Te droef voor woorden.“ Beide ruzies werden uitgevochten in de pers.

Hilbrand Nawijn kreeg met de straffe wind te maken toen hij in 2002 namens de LPF aantrad als minister van Vreemdelingenzaken, onderdeel van Justitie. Eerder was hij daar hoofd van de Immigratie- en Naturalisatiedienst. „Geen enkele ambtenaar mocht met de pers of Kamerleden praten.“ Dit kwam volgens hem bij de hoogste ambtelijke baas vandaan, Joris Demmink, en zijn voorganger Harry Borghouts. „Anders kreeg je op je sodemieter. Het zijn werkwijzen van de vroegere Oost-Duitse Stasi.“

Geen enkele minister heeft de pikorde durven doorbreken, zegt Nawijn. Dat is vragen om moeilijkheden. Daar struikelen ministers over. „Als je kijkt naar zo'n Schipholbrand – je kon de problemen van mijlenver zien aankomen. Er heerst een cultuur van angst, niemand durft dingen aan de kaak te stellen. Zelfs Donner heeft het niet gered.“

De hiërarchische structuur heeft ook het Openbaar Ministerie in een lastig parket gebracht, zegt rechtspsycholoog Peter van Koppen aan. Hij noemt de kokervisie in de Schiedamse Parkmoordzaak als voorbeeld. „Alles wordt van bovenaf opgelegd. Daarmee creëer je geen tegenspraak.“

Niet alleen ambtenaren ondervinden de controlezucht van hun bazen. Ook het werk van vakbondsmensen, journalisten, onderzoekers en Kamerleden lijdt er onder. Als Alfred Lohman van CNV Publieke Zaak iets onwelgevalligs naar buiten brengt, wordt hij ‘gestraft’. „Belangrijke informatie wordt dan plots achtergehouden. Ik moet plannen die gevolgen hebben voor het personeel in de krant lezen.“ De bal hard terugkaatsen doet hij niet. „Dan kan ik de belangen van mijn leden niet meer behartigen.“

Journalisten klagen dat Justitie vooral actief informatie naar buiten brengt die het departement positief in het nieuws brengt. Belastende stukken zijn alleen na lang getouwtrek of via een beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur te krijgen, zoals gebeurde na de Schipholbrand. Gevoelige informatie over asielzoekers wordt in de Kamer steeds vaker vertrouwelijk behandeld, zodat het buiten het zicht van de media blijft, is de ervaring van SP’er Jan de Wit.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid, die de Schipholbrand onderzocht, had er eveneens last van, zegt voorzitter mr. Pieter van Vollenhoven. „Het was buitengewoon ingewikkeld bepaalde informatie boven tafel te tillen. Of dat bewust of onbewust gebeurde, weet ik niet. Justitieambtenaren hebben, net als andere mensen, de neiging zaken rooskleuriger voor te stellen.“

Parlementariërs klagen steen en been. „Ik werd door een gevangenispsycholoog uitgenodigd om informeel bijgepraat te worden“, zegt Weekers. „Dat kwamen ze in Den Haag te weten en meteen moest dat bezoek gemeld worden aan het departement, met een draaiboek van minuut tot minuut. Er zouden ambtenaren worden meegestuurd, als spionnen. Je moet gewoon een kroegje opzoeken om elkaar te spreken. Dat is toch niet van deze tijd?“

Kamerleden moesten zelfs dreigen met een parlementair onderzoek om een gesprek te mogen voeren met advocaat-generaal Frits Posthumus, die bestudeerde wat er fout ging in de Schiedammer parkmoord. Weekers: „Posthumus was een onafhankelijke rapporteur, maar Donner vond dat het zijn ambtenaar was en dus konden we niet met hem spreken. We hebben het hard en onaangenaam moeten spelen om het voor elkaar te krijgen.“

De Kamer vindt dat het ministerie schoon schip moet maken. Ella Kalsbeek denkt dat krachten van buiten nodig zijn om de supertanker Justitie van koers te doen wijzigen.

Hirsch Ballin heeft daar niet veel tijd voor: over een paar maanden is zijn opvolger alweer benoemd. Toch beloofde hij de Kamer deze week plechtig, te werken aan een cultuuromslag. Met het vervangen van topambtenaren heeft hij een begin gemaakt. Die stap is essentieel, zegt PvdA’er Piet Straub. „Want een trap moet je van boven naar beneden schoonmaken. Anders het werkt het niet.“

Mohammed Sidali's mooie dag

2005-06-13T15:15:00.001+02:00

Berkane, Marokko - Mohammed Sidali (72) heeft het er op zitten. Vanaf 1966 tot een jaar of wat geleden werkte de goedgemutste Marokkaan in de metaalbewerking, in Bergen op Zoom, en als maatschappelijk werker. Nu woont hij een groot deel van het jaar in zijn pas afgebouwde huis in Berkane, Noord-Marokko. Een fijn klimaat, en hij kan er dagelijks op bezoek bij zijn moedertje, die de honderd nadert.
Maar zijn zes kinderen zijn opgegroeid in Nederland, en terug naar Marokko willen ze niet. Dus pendelt Sidali een paar keer per jaar op en neer naar zijn tweede vaderland. Maar dat verrekte visum dat hij steeds moet kopen in de hoofdstad Rabat, op acht uur rijden afstand, kost hem 200 dirham per keer, plus de reis naar de Nederlandse ambassade. Vierhonderd euro armer zit hij dan nog niet eens in het vliegtuig naar Schiphol.

Op de binnenplaats van een oude rooms-katholieke kerk doet Mohammed Sidali zijn beklag bij Rita Verdonk. De minister van Vreemdelingenzaken heeft tijdens haar drukke werkbezoek aan Marokko een uurtje gevonden om te praten met gastarbeiders die teruggingen naar hun vaderland. Als voorzitter van de Nederlandse migrantenvereniging El Feth somt Mohammed de problemen op waar hij, en met hem circa tienduizend lotgenoten, tegenaan lopen.
Bovenaan hun lijstje: de herkeuringen in de WAO, met stip gevolgd door de dure visa. Hoopvol kijken ze naar Verdonk, die door haar gastheren is neergezet in een zitje op een mooi Berbers tapijt. De minister geeft geen krimp. De herkeuringen voor arbeidsongeschikten gelden voor iedereen, dus ook voor mensen in Marokko, zegt ze. ,,Ik ga u geen mooie beloften doen.'' Ook Mohammeds voorstel om een pasje te maken waarmee remigranten simpel een visum kunnen krijgen, valt in dorre grond. Verdonk stellig: ,,Een makkelijk pasje is makkelijk na te maken, daar beginnen we dus niet aan.''
Veel remigranten hebben het moeilijk na hun terugkeer, zegt Najib Bachiri. Het Marokko dat zij in de jaren zestig achter zich lieten, bestaat niet meer. Vrouwen hebben hun sluier afgedaan, ezeltjes zijn vervangen door auto's, het leven is haastiger. Soms worden ze eenzaam en missen ze hun kinderen. ,,Ze weten niet of ze hier moeten blijven met het risico dat ze hun uitkering verliezen, of teruggaan en nog meer lijden.''
Bachiri helpt hen voor de tweede keer te integreren, in hun nieuwe oude vaderland. Ook Mohammed Amghar helpt hij wel eens een handje. De 52-jarige wao'er werkte ooit bij frisdrankfabriek Raak, maar verloor bij een ongeluk een deel van zijn gezichtsvermogen. Al 22 jaar leeft hij nu van een uitkering, en dat bevalt hem best. Tegenwoordig woont hij weer in zijn geboortestad, en afgezien van zijn lichamelijk gebrek is hij tevreden.
Wat doet u zoals de hele dag in Berkane, wil Verdonk van hem weten.
Niks, zegt hij. Niks? Ze kijkt ongelovig. Nee niks.

De vrouw van vijf miljard

2005-05-28T15:20:00.001+02:00

Amsterdam - In 1987 kwam ze van Paramaribo naar Amsterdam, met één koffer en 350 gulden op zak. Woensdag wordt ze er wethouder financiën en is ze de baas over vijf miljard euro. Laetitia Griffith (39) is bezig aan een onstuitbare opmars.

Schots en scheef stond haar adres op de enveloppe: aan Laetitia Griffith, Kinderhuisweg, Paramaribo. Post uit Holland! Vanuit een hobbelende trein schreef een vriendin over haar belevenissen in het verre Nederland. Over studeren op zolderkamertjes, uitgaan, winkelen in Amsterdam. ,,Geloof me, in Suriname heb je niet eens een trein. Het enige wat ik kon denken was: ik kom ook, wacht op mij! Geef me een paar maandjes en ik ben er! In mijn hoofd had ik de oversteek al gemaakt.'' Terwijl vriendinnetjes met rijke ouders na hun middelbare school naar Cuba, Amerika of Nederland vertrokken, werkte Griffith de administratie weg van de Scheepvaartmaatschappij Suriname. Iedereen was al weg, maar zij moest het geld voor een ticket nog bijeensprokkelen. Na een jaar ploeteren had ze genoeg; met één koffer bagage stapte ze in het vliegtuig en vertrok.

Achttien jaar later zit ze in café Dantzig, op een steenworp afstand van haar nieuwe werkplek, het stadhuis in Amsterdam. Het is haar voor de wind gegaan: de nieuwkomer van toen heeft zich opgewerkt tot de machtigste vrouw van de stad. ,,Ik vond het hier meteen heerlijk: de bakfietsen op de gracht, het Waterlooplein, oude pakhuizen, de hofjes. En iederéén woonde in Amsterdam. Je kon opgaan in de menigte, niemand keek je aan van hé, volgens mij ben je net geland. Ik had het gevoel: ook ik mag hier zijn.''

Woensdag wordt Griffith benoemd tot wethouder financiën en economische zaken, met vijf miljard euro in de knip. Veel verstand van geldzaken heeft de juriste nog niet, maar die bezwaren wappert ze luchtig weg. ,,Het gaat bij financiën om het verhaal achter de centen. En ik kan nu weer iets leren waar ik tot nu toe niets mee te maken heb gehad. Ik had natuurlijk kunnen denken: Amsterdam, het zal wel, zoek het zelf maar uit. Maar er zijn hogere belangen. Het is goed als het goed gaat met de stad. Maar denk je eens in, het is fantastisch, jeetje, ik mag in die prachtige grote stad waken over een enorm budget, overal in de keuken kijken. Ik denk dat veel mensen dat een dróóm zouden vinden.''
Wildvreemden schieten haar aan, geven een hand. Het nieuws van de komst van de nieuwe wethouder zoemt rond in de stad. Ook PvdA'er Rick van der Ploeg zwaait Griffith toe als hij Dantzig toevallig binnenwandelt. ,,Ik ga op jou stemmen als ze bij de PvdA met niks beters komen'', roept de oud-staatssecretaris van Cultuur.
De liberalen in Amsterdam hebben het veelbelovende Kamerlid weggekaapt uit het parlement in de hoop dat zij de partij tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 weer op de kaart kan zetten. Als eerste zwarte vrouw ooit zal zij in Amsterdam de lijst van de liberalen aanvoeren. Eng? Natuurlijk. ,,Maar ik ben optimistisch. Ik zie kansen en grijp ze. Gezonde spanning, onrust, het hoort erbij. Dat werkt bij mij het beste om mij te motiveren.''
Van haar allochtone afkomst heeft ze nooit last gehad, zegt ze, en trouwens ook niet van het feit dat ze mooi is en vrouw. Eerder voordeel. ,,Het vrouw-zijn is mij met de paplepel ingegoten. We waren thuis met vijf meiden, mijn vader is dol op ons, maar soms werd hij er gek van. Tutten, kleren kopen, mooi wezen, die vrouwelijkheid is er altijd geweest. Andere mensen hebben een wiskundeknobbel, of zijn muzikaal. Zo word je geboren.''
Talent genoeg, maar dochter twee heeft er hard voor moeten buffelen. ,,Toen ik aan de Vrije Universiteit rechten ging studeren, vond ik dat ik een achterstand had. Ik sprak wel Nederlands, maar van Koot en Bie had ik nog nooit gehoord, en Tukkers en Limburgers kon ik niet verstaan. Mijn medestudenten waren 18, ik was ál 20. Hallo! Dat was een groot verschil hoor. Zij gingen feesten, voor hen was het: Yo, Amsterdam! Ik wilde zo snel mogelijk mijn studie afmaken en mijn eigen geld verdienen. Niks lanterfanten en relaxen.''
Het harde werken betaalde zich uit: eerst als student-assistent, vervolgens een baan als juriste bij het ministerie van Justitie, het Kamerlidmaatschap en nu wethouder. ,,Ik zal je verklappen dat ik geen zwemdiploma heb. Ik heb het geleerd door te springen. Ik heb de kunst afgekeken van vriendinnetjes, want wij hadden thuis geen geld om les te nemen. Dan ging het zo: zij begonnen te watertrappelen met twee vingers boven water, en ik deed het na. Kopje onder. Wat doe jij eigenlijk met je benen, vroeg ik dan. Nog een keer proberen, net zolang tot ik het ook kon. Misschien niet perfect, maar het lukte.''
Natuurlijk kunnen er dingen misgaan tijdens de rit, zegt ze. Kansen moet je grijpen. ,,Dat geldt voor iedereen die hier naartoe komt, of je nu Surinamer, Antilliaan, Turk of Marokkaan bent. Beheers je de taal niet goed, ga dan een taalcursus volgen, desnoods 's avonds. Als je alleen maar naar een land komt om niks te doen en voor de buis te hangen, kom je er niet. Je moet van tevoren welbewust nadenken over wat je wilt bereiken. Niet blijven leunen en steunen.''
Het gaat om de kunst van het loslaten, een duik in de toekomst durven nemen. ,,Anders weet je nooit wat aan de andere kant op je wacht.'' Voordat ze naar Nederland kwam, had ze nooit een voet buiten haar geboorteland gezet. Nu wil ze de rest van de wereld verkennen. ,,Ik dacht: mag ik nu alsjeblieft zien hoe Griekenland eruit ziet? Of Nieuw-Zeeland, of China? Ik heb de werelddelen heel gericht aangekruist op de kaart en ben van plan alles te ontdekken.'' Af en toe bezoekt ze Suriname nog wel, maar dat afscheid is definitief. ,,Ik heb mijn oude paspoort met pijn in het hart laten perforeren.''

Laetitia Juliëtte Griffith
Geboren: 1 november 1965 in Suriname
Opleidingen: vwo op het Lyceum Paramaribo (1984-1986)
Nederlands recht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam (1987-1992)
postdoctoraal Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) in Den Haag (2000-2002)
Loopbaan: juridisch medewerker bij het ministerie van Justitie (1993-1995)
Secretaris van voorzitter Docters van Leeuwen van het college van procureurs-generaal (1995-1998)
Terug naar Justitie als senior juridisch medewerker en later als senior beleidsadviseur
Lid van de VVD-fractie in de Tweede Kamer (vanaf 30 januari 2003).
Wethouder financiën en economische zaken in Amsterdam (vanaf 1 juni 2005)
Woonplaats: Amsterdam
Privé: getrouwd met hoogleraar strafrecht Jan Naeyé (59), geen kinderen.

Ali Sari heeft het helemaal gemaakt

2005-04-25T16:31:00.001+02:00

Serefligökgözü – Ali Sari was de eerste uit het dorp die ging. Met één koffer bagage trok hij in 1965 per bus richting Ankara, richting Holland. Nu bezit hij in Serefligökgözü een fraaie roze villa met schotelantenne en een stevig hek erom heen, zes kinderen, dertien kleinkinderen, een flat in de Turkse hoofdstad en een woning in Amsterdam-Noord.
En dat niet alleen: het halve dorp woont inmiddels in Amsterdam, broers, ooms, neven, aangetrouwde nichten, de buurman, noem maar op. Ze richtten er met z’n allen een welzijnsvereniging op, en een sportclub, Sereflispor.
Ali lacht naar Rita Verdonk, die tegenover hem zit in het dorpshuis van Serefligökgözü ,,Niet slecht hè?’’, vraagt hij rhetorisch. Niet slecht, antwoordt zij. ,,U heeft het helemaal gemaakt.’’

Het dorpshuis is nog in aanbouw, alleen een portret van een minzaam lachende Kemal Atatürk hangt al aan de muur. Straks kunnen hier feesten worden gevierd en er valt wel wat te vieren, want het beter met het plaatsje. Vroeger was het arm als de mieren, nu laten tientallen ‘Nederturken’ er een woning bouwen, voor de vakantie of voor het pensioen. Bewoners schatten dat migranten alleen de laatste twee jaar al één miljoen euro’s hebben geïnvesteerd. Allemaal hebben zij de vruchten geplukt van het wervingsverdrag dat Nederland precies veertig jaar geleden met Turkije sloot om arbeidskrachten te ronselen.
Maar Verdonk is er niet om de succesverhalen te horen. Iederéén uit het dorp wil naar Nederland, en dat bevalt haar maar matig. ,,Wat denkt u dat u uw vrouw daar kunt bieden?’’, vraagt ze aan de 19-jarige Ahmet, die zijn echtgenote uit Ankara hun kind binnenkort wil laten overkomen naar Nederland. Ahmet heeft zijn ivbo (?) niet afgemaakt, en doet thuis in Holland klusjes in de winkel van zijn 4 broers en 2 zussen. ,,Waar moeten jullie van leven?’’
Ze kijkt zorgelijk. Verdonk wil de stroom aan allochtonen die als gezinshereniger naar Nederland komen, inperken. Vanaf 1 november gelden veel strengere eisen. Mensen moeten 120 procent van het minimumloon verdienen, 21 jaar zijn en bovendien eerst een taalexamen halen. Ahmets vrouw heeft nog geen woord Nederlands geleerd. Hij had een boek voor haar mee willen nemen naar Turkije, maar dat ‘vergeet hij steeds’.
Hoewel Verdonk het niet graag wil horen, heeft Ahmet alle reden om naar Nederland te gaan.
In Serefligökgözü is namelijk elf maanden per jaar niks te doen. Als de vakantiegangers vertrokken zijn, is het een dooie boel. De achterblijvers hangen bij elkaar tegen een schuurtje, sloffen door de onverharde straten, af en toe prikt een kip in de mest. Wanneer de muzzaheddin oproept tot het middaggebed in de kleine moskee, komt hooguit een tiental mensen opdraven. De bewoners hebben weinig interesse voor zijn religieuze boodschap.
Er is één minimarkt, en een schooltje. ,,Beetje op het land werken, tv kijken en heel vroeg naar bed’’, vat Hakki Sari het dagelijkse leven samen. Tien jaar werkte hij illegaal in Nederland, in de horeca, en nu is ook hij terug. Werkloos. Binnenkort probeert hij opnieuw aan de bak te komen, in Amsterdam uiteraard en ja, illegaal.
In de vakantiewoning van Ali Sari komt koffie op tafel, met completa. Ali’s vrouw Hatice staat in de keuken, een enorme, vriendelijke vrouw gekleed in grote gewaden en een hoofddoek op. Ook zij woont al meer dan twintig jaar in Amsterdam-Noord, maar er komt geen woord Nederlands over haar lippen. Haar kleinkinderen verstaat ze niet. Leren gaat niet meer, zegt ze. Te oud.
Dat woord wil Verdonk niet horen. Iedereen moet Nederlands leren spreken, vindt ze, en vooral moeders. ,,Ik ken heel wat vrouwen van uw leeftijd die een beetje handwerken en tegelijkertijd Nederlands leren, hoor’’, zegt ze licht bestraffend. Ze zit ingeklemd tussen twee bejaarde schoonzussen op de bank. De schoonzussen knikken. Eén van hen zou niets liever willen. Haar hele leven woont zij in Serefligökgözü en haar halve leven hoort ze al verhalen over Nederland. Maar de migratiepapieren liggen ver buiten haar bereik. Bij het afscheid fluistert ze: ,,Wil je me meenemen?’’

24 uur Femke

2005-03-21T15:27:00.002+01:00

Politiek wordt allang niet meer uitsluitend op het Binnenhof bedreven. Wie niet komt opdraven bij actualiteitenrubrieken, spelletjesprogramma's of protestacties, telt niet mee. Een dag uit het hectische leven van Femke Halsema, leider van GroenLinks én moeder.

09.58 uur, Hilversum

Ze waarschuwt vooraf: ” Ik wil het niet de hele dag over de tweeling hebben.'' Femke Halsema (38) heeft een korte nacht achter de rug. Haar zoontje Bruno van dertien maanden heeft een oorontsteking, ze heeft hem vanmorgen met bezwaard gemoed naar de crèche gebracht, en zelf is ze ook niet tiptop. In de kleedkamer van het AKN-gebouw in Hilversum roert ze in een kopje koffie en werkt een broodje kaas naarbinnen. Even verderop staat een mevrouw van de schminkafdeling klaar met poederdoos en kwast om haar bleke gezicht op te kalefateren.
” Ik ben niet zo goed in spelletjes”, vertrouwt ze de visagiste toe. Halsema is uitgenodigd voor de opnames van Praatjesmakers, een programma voor een goed doel waarin kinderen spontaan grappige dingen moeten zeggen tegen presentator Jochem van Gelder. Bij wijze van uitzondering is ze ingegaan op het aanbod. Zo kan ze wat geld in het laatje brengen voor War Child en zijn er een paar minuten zendtijd voor GroenLinks binnen.
Hans van Breukelen is al bruin gemaakt. De oud-keeper van het Nederlands elftal is de tweede gast in Praatjesmakers en leunt nonchalant tegen de deurpost van de kleedkamer. Van Breukelen profileert zich tegenwoordig op congressen en seminars als boodschapper van het Goede Nieuws - unieke kwaliteiten tot ontplooiing brengen, intermenselijke relaties stimuleren, dat soort werk. Vrolijk: ” Ha, Femke, jij hebt toch net een tweeling gekregen?''
Halsema zucht. Vooruit dan maar. ” De gynaecoloog zei bij de eerste controle vertederd: hé, ik hoor nóg een hartje!” Ze barstte toen spontaan in snikken uit. Het eerste wat door haar heen schoot: nu wordt het pas écht een chaos.
Hij vindt het knap, zegt Van Breukelen. Fractievoorzitter zijn in een wereld die van opportunisme, list en bedrog aan elkaar hangt. Van politiek moet de oud-keeper niets hebben, wil hij maar zeggen.
” Het kan wel heel mooi zijn”, verdedigt Femke zich. ” Ik ben vaak trots op mijn vak. Ik krijg alleen haast nooit mijn zin, maar ik kan wel zaken aankaarten.”
Hans: ” Is dat niet frustrerend?”
Femke: ” Voor oppositie moet je gebakken zijn. Ik heb mij vier jaar beziggehouden met asielzaken, 25 wijzigingsvoorstellen ingediend die het geen van alle haalden.”
Hans: ” Ik zou gillend gek worden.”
Pim Fortuyn heeft hem eens gebeld, gaat de oud-keeper onverstoorbaar verder. ” Ik was net bij mijn ouders op visite. Hij vroeg of ik belangstelling had voor zijn partij. Ik antwoordde dat ik vermoedelijk iets meer naar links zou buigen.” Triomfantelijk: ” Toen was hij snel uitgepraat!”
Een redactrice van Praatjesmakers komt binnen. Over vijf minuten beginnen de opnames. Ze legt kort de spelregels uit: kinderen omschrijven iets, gast 1 en gast 2 moeten raden wat dat is, snel de knop indrukken, een goed antwoord levert geld op. Niet ingewikkeld, toch? Nee, niet ingewikkeld.
Hoe dóet ze dat toch, begint presentator Jochem van Gelder opgewekt als de camera's lopen. ” Fractievoorzitter van GroenLinks én moeder van een tweeling!'' Femke zet haar charmantste gezicht op en lacht de studio in, die tot de nok gevuld is met peuters, ouders, opa's en oma's. Hollen, rennen, vliegen, antwoordt ze. De opnames zijn binnen tien minuten gepiept, en inderdaad, Halsema is niet goed in spelletjes. Hans van Breukelen weet behendig 530 euro voor sos Kinderdorpen bijeen te sprokkelen. Als troostprijs krijgt ook War Child 500 euro bijgeschreven. ” Daar kun je in ontwikkelingslanden een hele hoop mee doen”, vergoelijkt Hans haar verlies als ze de studio uitlopen.

12.50 uur, Haarlem

Schier oneindig is de lijst verzoeken die de secretaresse van Femke Halsema binnenkrijgt. Of ze wil meewerken aan interviews, debat-avonden, spelletjesprogramma's, acties voor goede doelen, maar vooral: of ze op de foto wil met haar tweeling. Dat laatste wijst ze steevast af. Eén keer maakte ze een uitzondering, voor het glossy maandblad Elegance, waar bij wijze van compromis op de foto twee paar babyvoetjes uit een buggy staken. De gezichtjes bleven angstvallig buiten beeld. ” Ze hoeven pas op de foto als ze oud genoeg zijn om zelf te beslissen of ze willen.'' Lachend: ” En dan zal ik het verbieden.” Ze heeft ze langs zien komen, morsige mannen in regenjassen die haar kinderen in het geniep wilden fotograferen. Eenmaal wachtte een roddelfotograaf haar op bij het ziekenhuis. De pacifistische politica had hem graag een optater verkocht. ” Ik was als een leeuwin, had zo met hem op de vuist gekund.”
Foto's en Femke, televisie en Femke, van harte gaat het nooit. Als ze weet dat ze 's avonds met een quote in het nos Journaal zit, zapt ze vlak voor de uitzending snel weg. ” Ik heb een groot schaamtegevoel. Maar als vrouwelijke politica word je vaak als beeldvulling gebruikt, en zie je je kop opeens ergens opduiken. Dan belt mijn moeder weer: kind, je moet toch echt meer slapen, hoor.''
Met frisse tegenzin stapt Halsema dan ook de fotostudio van Frans Jansen in Haarlem binnen. Hij gaat haar portretteren voor AD Magazine. Ze weet het dan nog niet, maar Frans Jansen zette iedereen die iets betekent in Nederland, en trouwens ook ver erbuiten, op de foto. In het atelier hangen prints van sensuele meiden aan de muur, actrices Thekla Reuten, Katja Schuurman, Carice van Houten, een halfblote zangeres Anouk.
Frans Jansen, zwarte slobbertrui, slobberbroek, expressief gezicht, schopt zijn dure Tods in een hoek en gaat op sokken aan het werk. Ze waarschuwt hem - pas op, ik ga altijd gekke bekken trekken - maar de fotograaf is niet onder de indruk van zijn tegenstribbelende model. Om haar uit de plooi te krijgen, strooit de kunstenaar losjes met levenswijsheden die hij gedurende zijn internationale loopbaan heeft opgedaan, vertelt en passant hoeveel Katja Schuurman kreeg voor haar eerste - door Jansen gemaakte - naaktsessie in Playboy (€ 300.000,-), en schiet ondertussen rolletjes vol. Hij was éénmaal werkelijk geïnteresseerd in politiek, ratelt hij verder. Dat was in 1971, toen de PSP, voorloper van GroenLinks, op de proppen kwam met het beroemde verkiezingsaffiche van een blije blote dame en een koe in een weiland, met eronder de leuze 'Ontwapenend'. Grijnzend: ” Dat was pas leuke politiek!”
Dat was zeker leuke politiek, moet Halsema beamen. Begin jaren zeventig stond links nog voor vrijheid, vrolijkheid, ongehoorzaamheid, daarna werd het allemaal anti-dit en anti-dat. Halsema wil GroenLinks verlossen van dat drammerige, het dogmatische imago van links, het eindeloze hameren op de verworvenheden van de verzorgingsstaat. ” We moeten uit het defensief kruipen'', zegt ze. Terug naar de basiswaarden: tolerantie, beschaving, zachte omgangsvormen. Oprechte compassie hebben voor mensen die worstelen en niet bovenkomen, zoals haar grote voorbeeld psp'er Andrée van Es dat deed. Dat respect voor de zelfkant, de hoeren, zwervers, onaangepasten, illegalen, komt voort uit een oud verlangen om streetwise te zijn, denkt ze zelf. Als tiener ging ze al met een vriendje dansen in de enige zwarte disco van Enschede, was ze kak én punk, wilde ze naar de circusschool. Ze las Christopher Isherwoods Goodbye to Berlin, over de decadentie van de Duitse hoofdstad kort voor de oorlog, en Down and Out in Paris and London van George Orwell, ze droomde over de romantiek van een schrijversbestaan aan de Rive Gauche langs de Seine. Vrienden gingen ten onder aan drugs, maar Femke bleef netjes aan de zijlijn staan. ” Het is een typisch burgerlijk verlangen. Ik ben het burgermeisje dat wil ruiken aan dat leven zonder zich echt bloot te stellen aan gevaar.''
Ze weet dat een oproep tot verzachting weinig populair is in een tijd waarin alles harder wordt. ” Toen ik fractieleider werd, wist ik dat ik een moeilijke tijd tegemoet ging. Ons politieke programma staat haaks op de tijdsgeest. Maar ik vind het belangrijk om te laten zien wat voor wereld er ook kan zijn. Ik zeg weleens: ik heb een morele verplichting om optimistisch te zijn. Als politici de toekomst al niet zien zitten, wie dan wel?''
Frans Jansen hoort het allemaal aan en knikt. Eerder zette hij VVD'er Frits Bolkestein op de plaat, maar dit is toch something completely different, zie je hem denken. Bij het afscheid geeft hij de politica spontaan een flinke pakkerd.

16.35 uur, A200

Had ze al verklapt dat ze net haar rijbewijs heeft gehaald? Hoogzwanger deed ze vorig jaar examen, vertelt Halsema als we bij Haarlem de snelweg opdraaien. In Amsterdam was de noodzaak om een auto te hebben niet groot - ze reist dagelijks met de trein naar het Binnenhof - maar met twee Maxi Cosi's is het lastig manoeuvreren in de tram. De familie is sinds enige tijd in het gelukkige bezit van een uitgewoonde, blauwe Mercedes-stationcar waar een jong gezin met gemak een week in kan bivakkeren. In huize Halsema had dat nog tot een pittige discussie geleid - een fractieleider van GroenLinks die rondrijdt in een oude, dikke Duitse bak, leek haar een slecht verkoopbaar plan - maar Femke gaf zich gewonnen toen bleek hoe makkelijk de grote wandelwagen in de achterbak paste. Sinds de komst van de tweeling bleken al te strikte principes niet erg praktisch. ” Ik sta redelijk model voor alle werkende moeders die eindeloos lopen te ploeteren'', zegt ze. ” Iedereen moet economisch zelfstandig zijn, maar de voorwaarden daarvoor worden niet geschapen - ik ben per maand alleen al € 1700,- kwijt voor drie dagen per week kinderopvang. Voor de meeste mensen is dat onbetaalbaar. En gelukkig heb ook ik een solidaire moeder die kan inspringen.''
Het moederschap heeft haar niet milder gemaakt. Ze zit schaars in haar tijd. ” Ik ga niet uren discussiëren met de andere fractieleiders over futiliteiten, voor haantjesgedrag heb ik geen tijd. En God weet dat er veel haantjes in Den Haag rondlopen, middelbare mannen in grijze pakken die hun status afmeten aan de lengte van hun ..” Ze lacht schalks. ” Maar sinds ik kinderen heb, zitten mijn emoties wel veel dichter onder mijn huid. Bij een heftige reportage op radio of televisie zit ik gelijk te snotteren. Ik was altijd al een beetje sentimenteel, maar dat wordt steeds erger. Ik geneer me er niet voor. Als iemand mij huilend zou betrappen omdat mijn ego is gekrenkt, zou ik me diep schamen. Maar al zou ik huilen om wereldleed, nou en?''
We moeten haast maken, het wordt druk op de weg. De volgende bestemming is Amsterdam-Zuid, waar het productiebedrijf van Gijs van de Westelaken is gevestigd. Femke is uitgenodigd voor de opnames van de clip Tot hier en niet verder van rapper Salih Toprak. In het nummer over vrijheid van meningsuiting samplede hij de toespraak die Rita Verdonk op de Dam hield na de moord op Theo Van Gogh. Halsema had geaarzeld over het verzoek - ze voelde er aanvankelijk weinig voor om met de door haar verguisde vvd-minister van Integratie te figureren in een clip. Maar het thema van het vrije woord zorgde alsnog voor een GroenLinks-goedkeuringsstempel.
De moord op theo van gogh heeft haar aan het denken gezet. Ze vindt Nederland benauwd worden, naar binnen gericht. ” We fantaseren er weleens over om een tijd naar het buitenland te vertrekken. Vietnam kan aantrekkelijk zijn - mijn vriend is half Chinees. Het lijkt me goed voor de kinderen; het kan goed zijn om hun horizon te verbreden, alhoewel ik me er geen zorgen over maak dat ze nu opgroeien in Amsterdam-West. Het worden trappenhuiskinderen. Ik wil dat ze zoveel mogelijk onbevreesd tegen het leven aankijken.''

17.30 uur, Amsterdam

De opnames voor de clip van Tot hier en niet verder zijn in volle gang als Halsema de Mercedes klemzet langs de stoeprand van de Van Breestraat in Amsterdam. In het schemerdonker wachten filmproducent Dave Schram en zijn zoontje Quinten, hoofdrolspeler in Pietje Bell 2, op regie-aanwijzingen van Thomas Kist. De vaste cameraman van Van Gogh heeft zijn telefoonklapper met BN'ers leeggeschud om van de rap een hit te maken. Georgina Verbaan, Peter R. de Vries, staatssecretaris Joop Wijn en nog zo wat grote en kleinere beroemdheden staan nog op zijn lijstje. Kort na Femke komen ook deejay Giel Beelen en cabaretier Hans Teeuwen de trap op gestommeld, in afwachting van hun minuutje eeuwige roem. ” Is dit rappende Rita?”, schreeuwt de cabaretier als hij de rap voor het eerst hoort. ” Geil!”
De sfeer is jolig. De recensies van Van Goghs laatste film 0605 zijn net binnen. Columnist Theodor Holman leest voor vanachter zijn bureau: ” Een meeslepende paranoia-thriller, die in de vorm sterk doet denken aan Oliver Stones overdonderende jfk.'' Vervolgt sarcastisch: ” Nooit één positieve recensie in de Volkskrant, en dan dit!'' Kist vult aan: ” Je moet ervoor vermoord worden, maar dan heb je ook wat.''
Femke lacht besmuikt. De regisseur bedenkt ter plekke een scène voor de politica. Hij pakt het roddelblad Weekend, stopt het in haar hand en zet haar op een divan. Ze bladert in het krantje, de camera zoomt in, Femke steekt haar hand op met de tekst: tot hier en niet verder, en klaar is Kees. ” Je vraagt je toch af waarom ik ben afgewezen voor de toneelschool'', grapt ze. Halsema wilde als zeventienjarige dolgraag actrice worden, maar haar vertolking van de Griekse verzetsstrijder Panagoulis kon de docenten tijdens de auditie niet bekoren. Jaren later krijgt ze nog het schaamrood op de kaken als ze eraan terugdenkt.
Na Femke is het de beurt aan Giel Beelen. Als ze haar spullen pakt, kijkt ze hem even onderzoekend aan. ” Toch raar als je iemand eerder naakt ziet dan met kleren aan”, zegt ze tegen de deejay, die in zijn blootje te zien was in een tv-spotje. Beelen lacht schaapachtig, Hans Teeuwen springt erin: ” Bij ons was het net andersom, Femke!'' Ze knipoogt.

20.03 uur, Utrecht

” Het lijkt hier wel een broederschap!'' Inderdaad, het gezelschap in het Moluks Museum in Utrecht bestaat deze avond grotendeels uit mannen, mannen in zelfgebreide truien, mannen met linnen tasjes en mannen met lang haar in een staart. De plaatselijke afdeling van GroenLinks heeft Femke Halsema uitgenodigd voor een debatavondje in een sfeerloos zaaltje met een in die kringen favoriet gespreksonderwerp: de leegte van links. Met de opmerking dat de partij wat haar betreft links-liberaal genoemd mocht worden, joeg ze de progressieve achterban in de gordijnen. Liberaal, dat is voor veel GroenLinksers een Vies Woord en nu kan ze keer op keer komen uitleggen wat ze eigenlijk bedoelde. De politica heeft kort voor het debat routineus wat aantekeningen op een papiertje gekrabbeld. Voor dit soort klussen draait ze haar hand niet meer om.
Femke: ” Waarom vond ik het nodig? Ik beoog de geen koerswijziging, wilde geen afscheid nemen van de heilige huisjes. Maar het politieke debat wordt gedomineerd door links-rechtstegenstellingen, terwijl in de VVD progressieve mensen aan te wijzen zijn en de SP een aantal zeer conserva tieve opvattingen heeft, bijvoorbeeld over integratie.'' Ze kijkt de zaal in, maar de argwanende luisteraars geven weinig sjoege. Gespreks leider Wibren van der Burg, hoogleraar metajuridica en oud-docent van Halsema, schiet haar te hulp: ” We zijn heel goed in kommaneuken, ik stel voor dat niet te doen.''
Echt gezellig wil het niet worden, zeker niet als het publiek ook nog de discussie met haar aangaat over de asobakken. Dat woord alleen al, moppert Halsema. Zij had het gehad over een PC-Hoofttractor, dat was ironie. Asobak is meteen weer zo agressief en moraliserend. ” Je scheert er iedereen mee over een kam, je moet mensen niet afrekenen op de auto waarin ze rijden'', zegt ze, wijselijk verzwijgend met welk voertuig ze naar Utrecht is gekomen. De plaatselijke GroenLinksers zijn uit ander hout gesneden. ” Waarom zouden we niet lle auto's verbieden?'' roept iemand uit de zaal. Aangevuld door zijn buurvrouw: ” Ja! En alle vleeseters!'' Wat Halsema betreft hoeft de bijeenkomst niet zo héél lang meer te duren.

22.25 uur, Utrecht

Het traject voor vandaag is voltooid. Deze ongewone dag, ver buiten het Binnenhof, is haar goed bevallen. Er is gefilmd, gefotografeerd, en tot slot ook nog een beetje politiek bedreven. Haar vriend belde zojuist, zegt Halsema als ze over de Biltstraat naar haar auto loopt. Bruno heeft toch weer last van zijn oor gekregen en kan morgen niet naar de crèche. Femkes secre taresse heeft alle afspraken afgezegd. Morgen, vanaf 09.58 uur, zit ze met Bruno gewoon thuis op de bank. Tijd om even te moederen en stukken door te nemen. In Den Haag zullen ze haar deze week niet meer zien.

Femke Halsema woont in Amsterdam met haar vriend Robert Oey, documentairemaker en cameraman, en is moeder van een tweeling van veertien maanden, Bruno en Suzy. Halsema is geboren in 1966 in Enschede, ging naar het vwo, en studeerde criminologie en rechts sociologie aan de Universiteit van Utrecht. Tussen 1993 en 1997 werkte ze bij de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. Daarnaast was ze tussen 1996 en 1998 actief bij het politiek-cultureel centrum De Balie in Amsterdam. In 1998 werd Halsema lid van de Tweede Kamer en trad ze op als woordvoerder justitie voor GroenLinks. Sinds 26 november 2002 is ze fractievoorzitter van haar partij.

Liever dood dan monddood

2005-03-14T16:21:00.004+01:00

Niemand in Nederland heeft zoveel vastberaden vijanden als Ayaan Hirsi Ali. Radicale moslims beramen plannen om haar te vermoorden. Haar vriend Theo van Gogh werd in Amsterdam van het leven beroofd. Zonder intensieve beveiliging wacht Hirsi Ali eenzelfde lot. Haar bestaan staat sinds 2 november 2004 in het teken van de dood. ,,Het leven heeft veel meer zin, wetende dat het eindig is.''

Den Haag - `Als ik dood ga, blijft er niets van me over. When I die I shall rot, zei de Britse filosoof Russel. Ik kan me voorstellen dat sommige mensen dat naargeestig vinden, maar voor mij was die gedachte een opluchting. Dat komt door het helsbeeld uit de islam. Je voelt voortdurend de vlammen aan je hielen kietelen, en opeens stel je vast dat er na de dood niets is. Dan denk je: het leven is maar wat het nu is, we moeten er het beste van maken.
Het leven heeft veel meer zin, wetende dat het eindig is. Dat besef is na de moord op Theo gaan groeien. Ik weet voortdurend dat het afgelopen kan zijn, ik ben niet blind voor alle bedreigingen. Ik wil niet bang in een hoekje gaan zitten. Ik heb vrienden en ik probeer te genieten van het leven. Als het mooi weer is, vind ik dat heerlijk. Twee dagen geleden was ik in Madrid en werd geattendeerd op een mooie expositie over Albrecht Dürer. Vroeger zou ik gedacht hebben: dat soort dingen doe ik wel als ik tachtig ben - oud en bejaard. Nu maak ik er een uurtje voor vrij. Je wilt alles zien, alles meemaken en alles doen.
De wetenschap dat er niets is na de dood heeft mij zelfverzekerder gemaakt over het leven. In mijn opvoeding heb ik geleerd wat volgens de islam het verschil is tussen goed en kwaad. Maar als God niet bestaat, moet de mens zijn eigen morele oordeel vellen en dat is een fijn idee. Ik laat mij niet meer vertellen dat dit het kwade is of dat het goede. Daar ga ik zelf over, dat vind ik bevrijdend. Geloof laat geen ruimte voor twijfel, en ik ben nu een en al twijfel. Doe ik dingen wel goed?
Zonder hiernamaals is mijn fantasie over de tijd na mijn dood beperkt. Vroeger, toen ik nog moslim was, geloofde ik in hel en hemel zoals ze in de koran nauwkeurig beschreven staan. In de hel verbrand je, en als de slechteriken opgebrand zijn, krijgen ze een nieuw lichaam en dan begint alle ellende van voor af aan. Niet echt een vrolijk vooruitzicht, nee. De hemel bestaat uit tuinen en grachten vol heerlijke wijnen en andere dranksoorten. Een plek waar het niet koud is en niet warm, waar een zacht briesje waait. Ze zijn alleen het strand vergeten, haha.
Door 2 november is mijn naïviteit verdwenen. Je denkt eerst: ach, die mensen zijn in Nederland geboren en opgegroeid, die zullen zoiets niet doen. Zij vinden het stoer om radicale dingen te roepen, maar volgens mij hebben die kinderen nog nooit echt bloed gezien. Het blijkt nu allemaal veel ingewikkelder te zijn. Jongemannen worden geïndoctrineerd en zien op internet de ene na de andere onthoofding. Dat heeft kennelijk effect.
Wel leefde ik al jaren met de angst dat mij iets kon overkomen. Maar dat was een vage vrees. Na de aanslag op Theo is die angst helemaal niet vaag meer. Je weet hoe de dood eruit ziet, en je weet dat er mensen zijn die het echt durven. Doen alsof mensen in wezen goed zijn, lukt mij niet meer. Voorheen liet ik mij troosten met de gedachte dat moslimextremisme voorbij zou waaien. Dat denk ik niet meer. Ook al is het een voorbijgaand verschijnsel, hoeveel mensen worden nog het slachtoffer?
Het beeld van Theo op straat in Amsterdam raak ik nooit meer kwijt. Onwezenlijk en afschuwelijk. Het maakt me heel erg boos, ik voel me heel erg machteloos. Maar het is gebeurd. Ik kan het onwezenlijke gevoel alleen vergelijken met de dood van mijn zusje Quman. Toen ik heel klein was - ik weet niet meer hoe klein - werd zij weggevoerd door een man die haar in witte lakens had gewikkeld. Ik stond bij de deur te gillen en te huilen, en ik dacht dat zij aan het huilen was. Dat is iets wat nooit meer weggaat, dat blijft bij je. Ik was veel te jong om te weten wat de dood is. Ze leeft nog in mijn hoofd - hij ook. Dat is heel raar. Ik hoor zijn stem nog, zijn telefoonnummer staat nog in mijn gsm, bij de letter T. Als ik iemand moet bellen, zie ik zijn naam soms in het schermpje.
Ik ben wel naar zijn lichaam geweest, maar dat is geen afscheid. Als iemand zo ziek is dat je weet dat hij sterft, kun je er nog met hem over praten. Maar als iemand zo vol leven is, en van de ene op de andere dag op een afschuwelijke manier wordt afgemaakt, voel je niet dat hij weg is. Bij ons thuis werd over Quman gesproken alsof ze er nog was; zo praat ik ook nog steeds over Theo.
'Ik weet zeker O Hirsi Ali, je zal ten onder gaan'. Toen ik de brief van Mohammed B. voor het eerst las, reageerde ik rationeel. Ik wilde een analyse van de tekst hebben, wilde weten wie er achter zat, of het iemand was met gezag of juist niet. Ik maakte het abstract. Voor de inhoud sloot ik me af. In de brief staat dat Europa en de Verenigde Staten ten onder gaan - dat is natuurlijk het geluid van de wanhoop. Als je alleen al kijkt hoe hij alles bij elkaar heeft geveegd: Amerika, Europa, Nederland én Hirsi Ali. Wat moet ik daar nu van zeggen?
Als er nu dreigementen binnenkomen per e-mail, wil ik die niet meer zien. Ik wil eigenlijk helemaal geen e-mails meer zien. Mijn medewerkster maakt een selectie en geeft mij alleen de zakelijke berichten. Alle bedreigingen gaan rechtstreeks naar de beveiliging. Af en toe lees ik dan in de krant: die en die bedreiger van Hirsi Ali is opgepakt en berecht. Dan denk ik: hé, daar wist ik niets van.
Sommige mensen vinden dat Mohammed B. de doodstraf verdient. Daar ben ik niet voor. Mohammed B. is nou net iemand die er op rekende dat hij dood zou gaan. Als hij de doodstraf krijgt, maakt dat alsnog een martelaar van hem. Bovendien vind ik het onbeschaafd om een mens willens en wetens te doden, of het nu een misdadiger is of niet. Wij moorden niet.
B. dacht dat hij in de hemel kwam door in naam van Allah Van Gogh af te slachten. Er zijn meer dwalende jongeren die zover kunnen komen. Het wordt ze vanaf hun geboorte ingepeperd dat Gods waarheid absoluut is. We moeten hen van jongs af aan leren om vraagtekens te zetten bij de leer van de profeet. Hen zeggen: de absolute waarheid bestaat niet. Er moet altijd een rood lampje gaan branden in je hoofd als je de opdracht krijgt dat je iemand iets moet aandoen.
Ik zal daar mijn mond niet over houden. Op de middelbare school leerde ik: je hebt een stelling en die moet je zo scherp mogelijk zien te formuleren zodat je een tegenreactie uitlokt. Maar hoe scherper je dingen neerzet, hoe groter de kans dat je aanvallen op je persoon uitlokt. Dat hoort erbij. Ik ben niet van plan me te laten muilkorven. Monddood zijn is erger dan dood zijn. De dood is vooral afschuwelijk voor de nabestaanden, zelf voel je er niets van. Als ik niet meer kan zeggen wat ik wil, ben ik een gevangene. Dan zit ik geestelijk in een cel, moet ik iedere dag tegen mezelf zeggen: dit had ik willen vertellen, maar dat kan niet meer. Nee, ik zal niet het braafste meisje van de klas worden.
Iedereen vraagt me hoe lang ik dit vol hou. Mijn antwoord: zolang het effect heeft wat ik doe. Als ik alleen nog maar bezig ben met persoonlijke sores, heb ik een probleem. Ik heb nu niet het gevoel dat het mij allemaal teveel is en dat ik weg moet lopen. Natuurlijk, ik heb mijn werkwijze door alle bedreigingen moeten aanpassen. Gewoon naar huis fietsen of 's avonds naar de kroeg is er niet meer bij. Naar het strand of naar de film, kan ik alleen nog als er bewakers bij zijn. Maar als de lampen in de bioscoop uitgaan, zie ik ze niet meer.
Eigenlijk ben ik mijn hele leven al op de vlucht. Ik heb altijd als een nomade geleefd. Eenentwintig dagen na mijn geboorte zette een staatsgreep het leven van mijn vader en moeder in Somalië totaal op zijn kop. Wie banden had met het oude regime werd gelyncht, het land uit gegooid of in de gevangenis gezet. Het ziekenhuis waar ik ben geboren zit nu onder de kogelgaten. Er is niets meer van over, een ruïne. Zes jaar later vluchtte mijn moeder met haar kinderen het land uit naar Saoedi-Arabië. Ook daar hebben we nooit lang op dezelfde plaats gewoond.
Ik weet niet beter. Het gewone leventje van Nederlanders ken ik niet. Ik heb een vriendin die in Brielle is geboren - haar ouders zijn in Brielle geboren, haar grootouders ook. Zoiets kan ik me niet voorstellen. Na mijn studie kocht ik een huis en besloot: hier blijf ik dertig jaar wonen en schiet ik wortel. Ik wilde mijn leven niet meer op zijn kop zetten. Het had glas-in-loodramen en een open haard. Dat laatste vond ik prachtig: in Afrika zitten of liggen mensen na het eten graag om het vuur om te praten, om naar de sterren te staren. En het is nog warm ook.
Dat ben ik allemaal kwijt. Ik zat ondergedoken op een marinebasis en leefde uit mijn koffer. Binnenkort krijg ik de sleutels van een nieuw huis - het is niet van mij, maar van de staat. De enige reden dat ik ja zei tegen dit betonnen gebeuren is dat het er veilig is en ik niet meer hoef te verhuizen. Ik ben blij dat ik weer een dak boven mijn hoofd heb.
Mijn motto is: het hele leven bestaat uit het oplossen van problemen. Ik reken er niet op dat het makkelijk zal zijn. Het enige wat ik hoop is dat mensen mij later herinneren als iemand die alles wat ze deed, oprecht deed.''

God is gekaapt

2004-12-24T15:32:00.002+01:00

Gelovigen zien in haar de antichrist. Is Lousewies van der Laan bezig met een atheïstische kruistocht tegen christelijk Nederland? ,,Ik sta erg open voor goddelijke ervaringen. Ik heb maar `n klein wondertje nodig en I'm yours.'

Den Haag - Het was een ontluisterend moment. In de hof van Gethsemane in hartje Jeruzalem werd de romantiek van het geloof voor Lousewies van der Laan grondig om zeep geholpen. Vertelde een gids doodleuk: ,,Hier stond Jezus, daar Judas, hier werd hij gearresteerd, daar werd hij gekruisigd, en hier lag ie in de grot.'' Van der Laan: ,,Al die bijbelse verhalen werden opeens banale historische feiten. Tel daar bij op het eindeloze gekibbel tussen de drie godsdiensten in die stad - jodendom, christendom en islam. Iedereen was elkaar maar een beetje aan het aftroeven: wij zijn het ware geloof, nee wij zijn beter. God is gekaapt door kerken, godsdiensten en mannen. Daar wil ik niet zoveel mee te maken hebben.''
Tussen de kerk en Lousewies van der Laan heeft het nooit echt geboterd. Als kind kreeg ze de wind van voren wanneer zij brutale vragen stelde over het geloof. Nu zoekt ze in de politiek de confrontatie met koppige gelovigen. Christelijk Nederland heeft een nieuwe vijand. Het D66-Kamerlid wordt gezien als de antichrist, een verlichtingsfundamentalist, een `politieke zombie' die het wetboek wil kuisen van Gods regels. De strafbaarheid van godslastering moet eraan geloven, de zondagsrust is niet langer heilig, net als de lichamelijke trouw tussen echtelieden. De felle, op de persoon gerichte reacties hebben haar verbaasd. ,,Als mensen je persoonlijk aanvallen, weet je zeker dat ze niet meer zoveel te melden hebben. Het is heel moeilijk om hierover te praten zonder dat iemand beledigd is. Het raakt mensen in hun diepste geloofsovertuiging. Maar dat heb ik van me af gezet. Jörgen Rayman zei: als ik een grap maak over een vrouwtje die bij de bakker komt, is er altijd wel een vrouwtje of een bakker die beledigd is. Maar ik heb ook ontzettend leuke brieven gekregen van diepgelovige christenen die het helemaal niet eens waren met hun politici. Die zeiden: God heeft zo'n wetsartikel helemaal niet nodig - Hij velt zijn eigen oordeel.''
Gelooft u in God?
,,Ik heb aanvaard dat ik daar nooit echt uit zal komen. Het lijkt me heerlijk als je vol vertrouwen gelooft, en weet dat er een hiernamaals is waar je naar toe gaat als je je aan wat afspraken houdt. Dat geeft ongelofelijk veel rust. Ik sta heel erg open voor goddelijke ervaringen, denk altijd: kom maar op, ik heb maar een klein wondertje nodig en I'm yours. Ik weet het niet, ik heb wel het gevoel dat er iets is.''
Een aanhanger van het ietsisme!
,,Misschien. Ik vind het ook niet zo relevant.Ik heb bepaalde overtuigingen over de manier waarop ik mijn leven zin probeer te geven. Als ik er later achter zou komen dat dat door iets hogers is gekomen, zou me dat niks verbazen, maar als dat niet zo blijkt te zijn, vind ik het ook best. Ik zou mezelf geen atheïst willen noemen. Dat zijn allemaal van die hokjes, daar heb ik niks mee. Het is natuurlijk zonde dat je maar tachtig jaar leeft en dat het dan allemaal voorbij is. Daarom is iedereen zo ontzettend bezig om onsterfelijk te worden: kinderen krijgen en in de krant komen. Als je weet dat je nog in alle eeuwigheid op een wolkje in de hemel zit, heb je dat allemaal niet zo nodig.''
Wat gebeurt er als Lousewies van der Laan doodgaat?
,,Geen idee. Als je overlijdt, krijg je snel de waarheid te horen. Het is een meevaller als er dan iets is. Maar van de andere kant: stel dat het daarboven eindeloos doorgaat? Eindeloos is wel erg lang.''
Wanneer bent u voor het laatst in een kerk geweest?
,,Bij de begrafenis van prins Bernhard. Ik heb daar wel een traantje gelaten. Niet alleen omdat hij dood is, maar ook omdat begrafenissen een moment zijn om na te denken: wie heb je nog en wie ben je kwijtgeraakt. Maar ik kom ook wel eens in kerken dat ik denk: waar zijn jullie in hemelsnaam mee bezig? Dan wil ik het liefst in discussie gaan. Als kind heb ik een jaar op een katholieke school gezeten. Tijdens de mis stak ik op een gegeven moment mijn hand op omdat ik een vraag wilde stellen over wat er gebeurde. Dat was helemaal niet de bedoeling. Ik vind het nog steeds erg jammer als iets onbespreekbaar is omdat het van God komt. Terwijl ik denk: Als God bestaat, dan is hij ook van mij.''
Wat vindt u ervan dat religie een steeds sterker stempel op de samenleving en de politiek drukt?
,,Geloof is in - en het zal steeds inner worden. Maar ik zie een gigantisch risico. Godsdienst wordt vaak misbruikt voor conservatieve denkbeelden. Je kunt er donder op zeggen: hoe meer het geloof weer voet aan de grond krijgt, van welke kleur of smaak dan ook, des te meer discussies we moeten overdoen. Over drugsbeleid, prostitutie, homoseksualiteit, de rol van de vrouw. Dat is onvermijdelijk. Dat komt niet alleen door de islam, ook een partij als het CDA is helemaal niet zo blij met het drugsbeleid of het prostitutiebeleid. Zij vellen daar een moreel oordeel over dat niet op feiten is gebaseerd. Laten we er dan maar eens over praten of hun standpunt echt is wat Jezus wilde. Maria Magdalena was een prostituee, die is door Jezus omhelsd. En dan gaan wij een beetje asociaal lopen doen? Forget it!''
,,Het grote risico van godsdienst is dat het niet bediscussieerbaar is. Het is een absolute waarheid. Maar als je echt in God gelooft, hoef je toch helemaal niet wakker te liggen van de vraagtekens die ene mevrouw Van der Laan daarbij plaatst? Ik heb veel lieve brieven gekregen van christenen die zeiden: `Mevrouw Van der Laan, u heeft heel veel wijsheid nodig, dus we gaan voor u bidden.' Dat vind ik een christelijke benadering. Die mensen hebben ook allemaal een heel aardig mailtje terug gekregen. Enkele andere christenen wensen dat ik zal branden in de hel.''
Balkenende zei: we blijven een christelijke natie.
,,Dat is heel eng. Dat is even eng als: we zijn een blanke natie, of we zijn een heteroseksuele natie. Alle labels, hokjes en generalisaties zijn gericht op het uitsluiten van groepen. Het resulaat: een Turkenhokje, Marokkanenhokje, homohokje. Schoenendozen met stickers erop, dat moeten we niet hebben. Het is precies het tegengestelde van wat Jezus wilde. Hij zat geen mensen uit te sluiten, doe dat dan ook niet in zijn naam! Was hij maar hier, dan zou ie er boos over worden.''
U pleitte ooit voor het verbreken van de banden met het Vaticaan. Wie is erger: generaal Pinochet of de paus?
,,Als je erg bent, ben je erg. Je kunt ze niet met elkaar vergelijken. Pinochet heeft moedwillig mensen laten vermoorden, de paus heeft een ongelooflijke macht om goed te doen. Als je dat potentieel om goed te doen niet inzet, is dat ook heel erg kwalijk. Hij kan levens redden door het gebruik van condooms toe te staan, hij kan van alles. Hij hoeft maar met zijn vingers te knippen en het gebeurt.''
Ondertussen zitten we in Nederland opgescheept met een streng-christelijke partij die vrouwen uitsluit.
,,We zitten in de rare situatie dat we hier een fundamentalistische partij hebben die in veel andere landen verboden zou zijn, de SGP. Bij ons is die legaal. Als er nu een fundamentalistische moslimpartij opstaat die zegt: vrouwen moeten in de keuken, homo's zijn lager dan honden en we willen een theocratie vestigen, kunnen we die om die reden niet verbieden. Om eerlijk te zijn: ik ben daar ook niet tegen. Kom maar op! Leuk, al die mensen die dat willen proberen. Het gaat ze nóóit lukken. Je hebt hier conservatieve en progressieve moslims, homomoslims, heteromoslims, PvdA-moslims, D66 moslims - zelfs CDA-moslims. Zo'n moslimpartij zal verdomd klein zijn, hooguit twee of drie zetels. En dat zijn inderdaad de mensen die de Osama Bin Laden-theorie aanhangen, namelijk dat hier een kalifaat gevestigd moet worden waar de sharia geldt.''
Vindt u de profeet ook pervers, zoals Ayaan Hirsi Ali zei?
,,Mohammed? Er waren veel profeten. Ik heb onze stagiaire gevraagd om voorbeelden te geven van de huwbare leeftijd tussen het jaar 500 en 1500 in Nederland. Die lag ook vrij laag, net als in Arabië. Mohammed was wel getrouwd, voor zover ik weet, voor hij met het jonge meisje Aïsja naar bed ging. Dus in die context: Nee, geen perverseling. Wat niet betekent dat mensen er in die tijden geen rare praktijken op nahielden.''
Kiest Hirsi Ali wel de goede toon in de discussie over de islam?
,,Of Ayaan effectief is, weten we pas over tien jaar. Ik weet niet hoeveel vrouwen er zijn die haar op televisie zien en dan denken: ik pik het niet, ik ga niet met die klootzak trouwen, of ik ga naar een blijf-van-mijn-lijfhuis. Het is erg moeilijk om nu iets te zeggen over Ayaan. Je wordt meteen in het pro-Ayaan of in het anti-Ayaankamp geduwd. Als ze kiest voor de confrontatie, moet dat kunnen. Het nadeel van haar aanpak is dat veel moslims zich in de defensie geduwd voelen. Ik ben het niet eens met haar generalisaties. Bij haar wordt de hele islam bij de vuilnisbelt gezet. Net als bij het christendom of jodendom zijn er in de islam mooie, sterke punten die je eruit moet halen. Godsdienst is een ontzettend mooi concept, voor veel mensen is er niks heerlijkers dan dan bij mensen in een kerk te zijn waar je warmte vindt.''
Wat geeft u zelf eigenlijk een warm, goddelijk gevoel?
,,Er is niks mooiers dan het begin van de lente: de eerste stralende dag, 25 graden, alles in bloei, een stralend blauwe lucht, geen panty meer aan, een zomerjurkje met blote benen en sandalen. Dan kun je overal tegen, dan kun je alles aan.''
,,Maar het meest goddelijke en wonderbaarlijke is een kind krijgen. Als je een aantal cellen bij elkaar stopt, ontstaat er nog geen leven. Dan ontbreekt een vonkje. Tegelijkertijd kan ik me voorstellen dat een gelovige grote twijfels krijgt als zij een kind krijgt.
Een zwangerschap is zwaar, in veel landen levensgevaarlijk. Bij een bevalling gaat het vaak mis. Alleen daarom al moet je hopen dat het geen opzet van God is om vrouwen te pijnigen. Het is heel magisch, maar zó primitief.
De enige reden dat veel mensen zich überhaupt nog voortplanten, is omdat seks zo heerlijk is en orgasmes zo goed voelen. Niet omdat het zo'n prachtige ervaring is om zwanger te zijn.
Ik heb een ontluisterende bevalling gehad. Ik zou daardoor nooit in een scheppingsverhaal kunnen geloven. Mijn zoon is nu acht maanden, hij heet Helix. We hebben er bewust voor gekozen hem geen religieuze naam te geven. Want dan ga je meteen denken: wat is er ook al weer met Salomon gebeurd? De dubbele helix is de structuur van het menselijk DNA. Het moest een ongebruikelijke naam zijn, van Lousewies bestaat er ook maar één.''

Louse Wies Sija Anne Lilly Berte (Lousewies) van der Laan
Geboren: 18 februari 1966 Rotterdam
Burgerlijke staat: getrouwd, één zoon
Woonplaats: Den Haag
Geloof: Niks, vader joods en protestant, moeder katholiek
Opleiding: internationaal recht en Europees recht in Leiden (tot 1990)
Loopbaan:
'97-'99 voorlichter Europees Commis-saris Hans van den Broek
'99-'03 lid Europees Parlement
`03 lid Tweede Kamer

Eenzaam en onzichtbaar op het Binnenhof

2004-09-24T16:27:00.001+02:00

Wie? Ali Lazrak? Een jaar geleden werd Ali Lazrak door Jan Marijnissen uit de SP gezet. Sindsdien is hij onzichtbaar op het Binnenhof. ,,Hoogtepunten waren er niet.''

Den Haag - Vrienden heeft Ali Lazrak niet meer in Den Haag. Sinds zijn radicale breuk met de SP slijt het Tweede-Kamerlid zijn dagen als geïsoleerde eenling in een kamertje achteraf. Zelfs vergaderingen over zijn favoriete onderwerp, integratie, laat hij aan zich voorbij gaan.
,,Ali Lazrak? Geen flauw idee waar die mee bezig is'', zegt Arno Visser, woordvoerder integratie van de VVD. ,,Ik zeg nog wel eens hallo en hoe is het'', vertelt de buurvrouw die in de plenaire zaal naast hem zat, Ineke Dezentjé. ,,Ik kan me niet herinneren dat ik hem ooit in de integratiecommissie heb gezien'', peinst CDA-Kamerlid Mirjam Sterk.
Morgen is het precies een jaar geleden dat Lazrak met slaande deuren bij de SP vertrok. Ruzie over geld en het in zijn visie hardhandige leiderschap van Jan Marijnissen betekende het einde van zijn korte loopbaan in de fractie. De in Marokko geboren oud-journalist weigerde tot ergernis van zijn vroegere partijgenoten zijn zetel af te staan en begon voor zichzelf. De schamele oogst van een jaar werk: nul moties en zeven schriftelijke vragen. Vergelijk dat met een fractie als de SGP, die met twee mensen een score haalde van 28 moties en 52 vragen. Het is gissen naar zijn standpunten. ,,Het is een beetje lullig om een collega te bekritiseren'', zegt een PvdA'er. ,,Maar de waarheid is dat hij er nooit is.'' Eénmaal riep Lazrak zijn hulp in bij een debat waar hij verstek liet gaan. Of de PvdA namens hem een motie kon indienen over homoseksuele allochtonen. ,,Dat ging natuurlijk niet, hoewel het onderwerp best sympathiek was.''
Lazrak (57) geeft het toe, hij heeft nog niet veel bereikt. ,,Hoogtepunten zijn er niet'', erkent hij, maar hij heeft niet het gevoel dat zijn aanwezigheid veel zou kunnen veranderen. ,,Ik kan natuurlijk een vraag stellen aan een minister, maar dan staan er 16 ambtenaren klaar om die vraag te beantwoorden. Nou, dat is keurig.'' Hij voegt er aan toe: ,,De SP is kampioen vragenstellen, maar hoeveel van die vragen hebben effect gehad? Er zijn collega's die te pas en te onpas naar de microfoon te lopen, ik noem dat politiek exhibitionisme. Ik denk dan: prima, ik geloof het wel.''
Niet dat hij de hele dag loopt te lanterfanten, benadrukt Lazrak. Hij gaat liever op pad, het land in. Dingen die hij wil bereiken, zoals het bevorderen van integratie van allochtonen, zijn niet te realiseren vanuit Den Haag. Waar gaat hij dan naartoe? ,,Ik kan u geen adres geven, ik kan u ook geen namen noemen of geboortedata. Maar als u met me mee wilt, bent u van harte welkom.''
Het is ook niet eenvoudig om een eenmansfractie te vormen. Vóór Lazrak hadden Kamerleden als Harry Wijnschenk (oud-LPF), Winny de Jong (idem), oud-PvdA'er Marjet Ockels, en Fred van der Spek (voorheen PSP) al gemerkt dat eenlingen vaak worden bespot, genegeerd en doodgezwegen door de pers. Lazrak: ,,Het is ontzettend moeilijk om in je eentje alles te volgen wat zich hier afspeelt, dat geldt zelfs voor een partij als de SP, met acht zetels.'' Bovendien, heeft hij inmiddels ervaren, hoeft hij als eenling geen weerwoord te verwachten van andere partijen. ,,Iemand als VVD-fractieleider Jozias van Aartsen gaat echt niet met mij in debat. Je kunt vragen wat je wilt, maar de hiërarchie is nu eenmaal zo.''
Als SP'er moest Lazrak een flink deel van zijn salaris in de partijkas storten, nu zit hij er warmpjes bij. Een fractievoorzitter ontvangt maandelijks ruim 7200 euro, plus een reiskostenvergoeding. ,,Ik een onzichtbare graaier? Die kwalificatie doet me niks. Mijn tenen zijn van normale lengte, ik lig er niet wakker van.''
De kritiek weerhoudt Lazrak er niet van te dagdromen over de oprichting van een nieuwe politieke partij, een bont gezelschap van homo's, vrouwen, imams, buitenbeentjes. De beweging zou de naam Holland Plus of Nederland Plus moeten krijgen. Maar de ambities om zelf op die lijst te komen, zijn niet hoog en de verwachtingen bescheiden: ,,Dertig zetels hoeft voor mij niet zo nodig.''Nee, hij vindt zichzelf niet eenzaam. De namen van collega's die in de plenaire zaal naast hem zitten, zijn hem helaas even ontschoten.
Ondanks alles heeft Lazrak geen spijt van zijn vertrek bij de SP. ,,Dat is een gesloten boek. Ik heb geen contact meer met Jan Marijnissen.'' Hij kijkt op zijn horloge: ,,Ik vind dat wij wel genoeg gepraat hebben nu.''

In naam van de roos

2004-07-23T15:49:00.001+02:00

Rozenkruizer Medy van der Laan voorziet het kabinet van een vleugje mystiek. De staatssecretaris van cultuur hoopt met goede werken het hogere te bereiken.

Utrecht - Welgeteld één maal viel Medy van der Laan uit haar rol. De tropische flapuit in de Tweede Kamer, John Leerdam, had zich in een interview laten ontvallen de nieuwe staatssecretaris van Cultuur 'een heel sexy vrouw' te vinden. ”Een paar dagen later was het debat over de mediabegroting”, zegt hij met een grote grijns. ”Met een bij binnenkomst omhelsde ze me, gaf mij een kus en zei: 'Mijn man is het helemaal met je eens!'”
De spontane reactie kwam als een verrassing. Niet iedereen was immers verguld met de ontboezemingen van theatermaker en PvdA-Kamerlid Leerdam over de erotische uitstraling van kabinetsleden. En Medy van der Laan staat niet bepaald bekend als het lachebekje van het Binnenhof. Ze rookt niet, laat het glas staan, eet sinds haar dertiende vegetarisch, is lid van de religieuze beweging het Gouden Rozenkruis en gelooft in reïncarnatie. Een serieuze dame die de Grote Vragen des levens niet schuwt.
Nog geen jaar is ze nu staatssecretaris voor D66, en ze heeft het naar haar zin. Maar de grote vuurdoop moet nog komen: in september verschijnt haar langverwachte nieuwe Cultuurnota, waarin opgesomd staat welke culturele instellingen tot 2008 mogen rekenen op de felbegeerde subsidies. Het document vormt traditioneel het startschot voor een stevig robbertje vechten met de Tweede Kamer en de kunstscene.
We hebben afgesproken in een grand café aan de Utrechtse Oudegracht. Een klassieke, tengere verschijning loopt binnen, met een ferme handdruk stelt ze zich voor. Buiten hangt sneeuw in de lucht. ”Vanochtend in Apeldoorn was alles prachtig wit”, zegt ze terwijl ze haar jas uittrekt. Apeldoorn? ”Het is er heerlijk. Mijn man en ik hebben besloten dat we werken om te leven en niet andersom. De manier waarop wij willen leven, de schoonheid van de omgeving, gaf de doorslag om niet in de Randstad te blijven.”Het vertrek uit Gouda, terug naar de bossen en de natuur, was een verademing. ”Ik sluit niet uit dat sommige mensen uit de culturele sector stiekem denken: wat doe je in godsnaam dáár. Maar ik ben geen staatssecretaris om alles van kunst te weten. Ik ben er om de knelpunten op te lossen.”
Ze bestelt thee met een wolkje melk.
Voor de meeste mensen is het een lange, weerbarstige weg naar de Haagse Trêveszaal. Maar Medy van der Laan legde de route in 34 jaar af en is daarmee de jongste staatssecretaris van Cultuur ooit. Dat klinkt naar ambitie en discipline.
Gedecideerd: ”Ik was een heel braaf meisje dat altijd keurig deed wat ik moest doen. Ook al had ik zin om leuke dingen te doen, dan ging ik toch eerst netjes mijn huiswerk maken. Heel gedisciplineerd, dat ben ik nog steeds. Als er iets belangrijks is, heb ik het drie dagen van tevoren af.”
Haar jeugd bracht ze door in een nieuw bouwwijk in Ridderkerk, in een harmonieus gezin. Vader werkte bij de douane, moeder had deeltijdbaantjes en zorgde voor de kinderen. En cultuur, dat was thuis vooral de harp. En klassieke muziek. ”Die harp stond al thuis omdat mijn zus er een blauwe maandag op had gespeeld. Ik vond het een mooi instrument. Ik heb nog getwijfeld over de dwarsfluit, die heeft ook een hele mooie zuivere, transparante klank, maar het werd de harp. Ik kon het snel vrij goed, omdat ik niet iemand ben die een beetje voor de lol loopt te pingelen.”De voorop leiding conservatorium was een logische stap, maar een beroep als musicus zat er niet in. ”Ik ben gestopt omdat ik niet begaan, begaafd genoeg was. Ik wilde een maatschappelijk leven, in de volle wereld staan. Ik ben later ook uit overtuiging ambtenaar geworden. Grote lijnen uitzetten, nadenken over de samenhang der dingen. Muzikanten leiden toch vaak een wat geïsoleerd leven. En de harp is natuurlijk sowieso een moeilijk instrument om een regulier bestaan mee op te bouwen.”
Haar vroegere harplerares Heleen Venekamp herinnert zich vooral de koppigheid waarmee haar oud leerlinge maar bleef weigeren een haakje te verzetten op haar harp. Die handeling is nodig om het instrument in de goede toonsoort te zetten. ”Ik begreep dat niet. Als je dat niet doet, klinkt je muziek niet.”Het viel de docente op dat ze zich niet makkelijk voegde. ”Voor mijn gevoel draaide het allemaal om haar. Met haar instelling had ze het nooit gered.”
De harp ging de zolder op, de klassieke muziek bleef. ”Toen ik zo'n twaalf, dertien was zette ik al regelmatig het Requiem van Mozart op, hoewel ik daar op school natuurlijk niet mee te koop liep. Maar ik vind dat nog steeds fan-tas-tisch mooi. Ik houd van gedragen muziek met emoties erin. Opera, Madama Butterfly van Puccini, prachtig. Lekker zware muziek, dat vind ik prettig.”
Niet dat ze vroeger zo'n wereldvreemd meisje was, haast ze zich te zeggen. Op de met paardenposters behangen meidenkamer stond ook Hilversum 3 aan. Doe Maar was helemaal in, Wham!, Barbra Streisand, Hall en Oats, Mathilde Santing. Van de Simple Minds alleen het 'bravere' werk: ”Ik nam direct van de radio op bandjes op.”Grinnikt: ”Dan hoorde je aan het begin van het liedje altijd nog net de jingle: 'Klapperrrrrr van de week!'”
De staatssecretaris komt uit 'een linksig nest', haar ouders stemden PvdA, ook wel eens D66.
Ze waren geen lid van een politieke partij, er werd niet heftig over politiek gediscussieerd, maar maatschappelijke problemen kwamen wel ter sprake. De werkloosheid, de kruisraketten, milieuvervuiling. Met een dochter in het kabinet is dat veranderd. 's Avonds gaat de tv nu standaard op Den Haag Vandaag.
Het was echtgenoot Ewald die haar politieke bewustzijn wakker schudde. Ze studeerde toen rechten in Nijmegen, haalde netjes haar tentamens, was geen kroegtijger en om principiële redenen geen lid van een studentenvereniging 'ik vertik het om me tijdens zo'n ontgroening door iemand in het gezicht te laten spugen'. Ze viel niet op. Haar toenmalige hoogleraar Constantijn Kortmann moest na haar beëdiging in het kabinet uit de krant vernemen dat hij haar scriptiebegeleider was geweest.
Op de barricades was ze niet te vinden, veel verder dan een Ban-de-Bom-button ging het niet. ”Dat kwam niet in mij op. Ik ben geen demonstratief tiepje. Ik ben meer iemand die kijkt wat ie er zelf aan kan doen.”Ewald ging wel de straat op voor zijn idealen. ”Hij was lid van de PvdA en was veel meer maatschappelijk betrokken. Door zijn kijk op de wereld en enorme betrokkenheid ben ik ook bewuster geworden.”
Hij was haar eerste en enige liefde. Mijmerend: ”Het was meteen vrij serieus, ja. Binnen een week wist ik: dit is echt. We zijn in 1992 getrouwd, dat wilden we heel graag. Trouwen was toen niet in, iedereen ging samenwonen. Maar ik geloof dat niemand verbaasd was. Het past ook zo bij ons.”Kindjes kwamen in 1997 en 1999, Marike en Sybren.
Dat bedachtzame, dat zoeken naar de zin van het leven heeft ze van moeders kant. Haar oma had het ook. Via die lange vrouwelijke lijn in haar familie kwam ze als kind in aanraking met de Internationale School van het Gouden Rozenkruis: een tamelijk onbekende, hechte geloofsgemeenschap die ernaar streeft terug te keren naar het goddelijke. Ze zegt het met trots: oma is nog steeds Rozenkruizer. Zij gelooft, net als haar kleindochter, hartgrondig in de zoektocht naar 'de innerlijke bron', de roos. Volgens de voor buitenstaanders lastig te doorgronden leer heeft een mens meerdere levens nodig om deze 'roos' te laten ontluiken, de goddelijke vonk te laten ontbranden en terug te keren tot het hogere. Misschien zijn daar twee levens nodig, misschien wel tien. Hoeveel het er precies zijn, weet niemand, maar dat is ook 'totaal niet interessant', legt ze uit. Het gaat erom dat je leert van al je levens, dat je het goede doet.
De staatssecretaris gelooft in reïncarnatie. Aan het Binnenhof mogen collega's dat vaag, oosters of zweverig vinden, de D66-bewindsvrouw is overtuigd van de wedergeboorte, al hangt ze haar boodschap liever niet aan de grote klok. Ze denkt even na, en zegt behoedzaam: ”Ik wil niet staats secretaris Rozenkruis worden. Maar het zou voor mij ondenkbaar zijn als je maar één leven hebt waarin je je goed moet gedragen om in de hemel te komen. Ondenkbaar. Als het goddelijke zo bepalend is voor deze wereld, waarom is alles dan zo ongelijk verdeeld? Reïncarnatie is toch dé verklaring. Je leven wordt bepaald door de levens die je in het verleden al hebt gehad.”
Die leidraad volgt Van der Laan ook in haar dagelijks leven, als ze zich voortbeweegt tussen hippe kunstenaars, goedgebekte filmers, dwarse schrijvers, luidruchtige tv-producenten. ”Ik wil mensen graag de ruimte geven. Iedereen moet zijn eigen afwegingen kunnen maken, want hoe moet ik over iemand oordelen als ik niet weet wat zijn vorige leven was of hoe zijn toekomst wordt?”
In meer praktische zin heeft een lidmaatschap van het Rozenkruis ook andere consequenties: vanwege de 'reinheid van het lichaam' zijn de geneugten van het leven, drank, vlees en sigaretten, taboe. Thuis kwamen er twee pannen op tafel. Een pan met vlees voor haar vader en een pan met vegetarische ham voor de rest van het gezin. ”Mijn moeder deed altijd erg haar best er iets van te maken. Er waren havermoutlappen, haver mout schnitzels, of vegetarische worstjes.”
Op haar dertiende besloot ze definitief vegetariër te worden, en ook voor het overige was haar geloof in het Rozenkruis onwrikbaar. Broer en zus keerden de godsdienstleer de rug toe, maar Medy hield voet bij stuk. ”Ik voelde me er thuis. Het is zó'n waarheid voor mij. Niet oordelen. Mensen proberen te laten zijn wie ze zijn. En de wereld de wereld laten. Het is voor iedereen anders, maar dit is het voor mij.”
Ze moet zich tussen alle atheïstische en pragmatische D66'ers toch een vreemde eend in de bijt voelen. ”Nee. D66 kent geen dogma's. Dat vind ik belangrijk, een partij die ruimte geeft. Iedereen wordt in zijn waarde gelaten. Er is geen pikorde, de politieke top is toegankelijk. Toen ik in 1994 op Binnenlandse Zaken voor staatssecretaris Jacob Kohnstamm ging werken, voelde het als een warm bad. Ik kwam van buiten, maar was meteen welkom. D66'ers zijn normale mensen die elkaar een foutje vergeven en elkaar niet meteen bij de nek afhakken. Dat past ook bij het Rozenkruis.”Die levenshouding is Kohnstamm eveneens bijgebleven. ”Medy heeft het niet achter de ellebogen”, zegt hij. ”Ik kom haar nog wel eens tegen, en ze is niet veranderd. Ze treedt mensen nog even open tegemoet.”
Op zomaar een vrijdagmiddag in mei rinkelde in huize Van der Laan de telefoon. Thom de Graaf aan de lijn, een oude vriend van Binnenlandse Zaken, om te polsen of ze iets voelde voor een baan in het kabinet. Nog voor hij zijn vraag goed en wel kon stellen, riep ze: 'Nee, dat méén je niet!' Een uur later zat ze op de studeerkamer van D66-leider Boris Dittrich voor een sollicitatiegesprek, terwijl op het Binnenhof de speculaties over de nieuwe vrouwen in Balkenende-II in volle gang waren.
De timing was perfect. na twaalf jaar in het sombere gebouw van Binnenlandse Zaken was het tijd voor iets nieuws. Ze zocht ander werk, maar niet in Den Haag. Het gezin stond op het punt te verhuizen naar Apeldoorn, weg uit de drukte van de Randstad en dichtbij opa's, oma's, ouders. ”Ik ben een jaar op zoek geweest naar werk in de regio. Gaandeweg kwam ik erachter dat ik bestuurder wilde worden. Dat bleek niet zo eenvoudig in Gelderland.”
Even heeft ze toch moeten nadenken over het aanbod. Vooral de priemende ogen van de pers vond ze een bezwaar. ”Ik heb me zorgen gemaakt of ik die druk wel aankon, of ik dat van me af zou kunnen laten glijden. Er wordt zoveel geschreven, en zoveel fout. Maar gelukkig lig ik er niet wakker van.”
Minder zorgen maakte ze zich over haar beperkte culturele kennis. Als 'gemiddelde cultuurliefhebber' bezocht ze musea, cabaret, concerten, las ze romans van Mulisch en Doeschka Meijsing. ”De afgelopen maanden ben ik een veel fanatiekere cultuurliefhebber geworden. Omdat je zóveel ziet, ontwikkelt je smaak zich. Maar ik ben geen expert, en wil dat niet worden ook. Er zijn veel mensen die er meer verstand van hebben dan ik en dat moet vooral zo blijven.”
In kunstkringen is het buitenbeentje welwillend ontvangen. Wat sommigen zouden opvatten als een belediging, namelijk gebrek aan visie, zien kunstenaars eerder als een pré: eindelijk een bewindspersoon die zich niet bemoeit met cultuurinhoudelijke discussies. Zíj bepaalt niet wat kunst is, maar moet knelpunten oplossen. ”Na haar voorganger Rick van der Ploeg is iedereen natuurlijk een verademing”, zegt een collega uit het kabinet. ”Medy komt van buiten de politiek en van buiten de kunstsector, dus is ze als het ware dubbelfris.”Of ze de ambities kan waarmaken, is voor hem nog wel de vraag. ”Je mag altijd dingen fris en fruitig zeggen, maar je moet als politicus heel goed weten wat je niet weet. Bij haar moet dat nog blijken.”
Haar beleid is een stuk minder sexy dan haar uitstraling, erkent ook PvdA'er Leerdam. ”Ze moet wel richting geven. Anders gaan we zwemmen.”Zijn vvd-collega Frank de Grave vindt het leuk dat ze 'supergeïnteresseerd' is. Maar: ”In de komende maanden moet het wel gebeuren. Haar wittebroodsmaanden zijn voorbij.”De herbenoeming van partijgenote Winnie Sorgdrager tot voorzitter van de Raad voor Cultuur zonder dat er een sol licitatieprocedure was opengesteld, wordt gezien als haar eerste slippertje. Vooral cda, PvdA en sp reageerden meesmuilend op de vriendjespolitiek.
Fris en fruitig is ze zeker. Mochten haar voorgangers uitblinken in doorwrochte en onnavolgbare lezingen over de stand van de Cultuur met een grote C en bij voorkeur in de Amsterdamse grachtengordel rondhangen, de nieuwe staats se cretaris kiest nadrukkelijk een andere koers. Frans Bauer is voor haar óók Cultuur. En de musicals van Joop van den Ende: Cultuur. Met hetzelfde gemak waarmee ze prestigieuze prijzen uitreikt aan jonge stedenbouwers in het Architectuurinstituut, zit ze de volgende dag tussen Natasja en René Froger bij Paul de Leeuw op tv te prietpraten. ”Je moet geen dédain hebben voor andermans smaak”, legt ze uit. ”Ik heb meteen afstand genomen van het idee dat er Hoge en Lage kunst is. Alle cultuuruitingen moeten hun plaats hebben, of het nu amateurkunst is of experimenteel toneel.”
Natuurlijk heeft ze zo haar eigen voorkeur, zegt ze, 'en ik ben bang dat die typisch hoogopgeleid is'. Ze is dol op sculpturen. Houdt van eigentijdse, abstracte, conceptuele kunst. Op haar werk-kamer hangen vier 'Appeltjes' vier studies van Karel Appel en ze heeft wat werk van Petra Hartman, een kunstenaar in artistieke tassen en sieraden.
Op haar schouwburgabonnement kruiste ze een jaar of tien geleden vooral cabaretvoorstellingen aan generatiegenoot Lenette van Dongen was en is favoriet. Tegenwoordig ziet ze meer serieus toneel, modern ballet. ”Ik merk dat we steeds vaker terecht komen in de kleine zaaltjes. We pakken niet langer het geijkte, maar zijn op zoek naar het experimentele, het unieke.”
Ze kan nog steeds van kunst genieten, zegt ze, en kijkt niet alleen beroepshalve. Thuis en werk loopt eigenlijk naadloos in elkaar over. ”Ik ben op mijn werk niet fundamenteel anders dan thuis. In Apeldoorn laat ik de verantwoordelijkheid los. De eerste paar maanden had ik wel moeite met omschakelen. Ik maakte van alles mee, mijn hele hoofd zat vol. Ik merk dat nu de rust is weergekeerd. Thuis ben ik mamma en Medy. Daarin vind ik mijn rust. Als iemand me herkent, denk ik soms ineens: o ja, ik ben staatssecretaris. Het is een fantastisch mooie taak, maar het is maar één van mijn levens.”

Medy Catharina van der Laan werd op 14 augustus 1968 in Spijkenisse geboren, en groeide op in Ridderkerk. Na haar VWO studeerde ze rechten aan de Katholieke Universiteit in Nijmegen, en volgde aansluitend een postdoctorale opleiding tot wetgevingsjurist. Tussen 1991 en 2003 werkte ze bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, eerst als beleidsmedewerker politiebeleid, later als assistent van D66-staatssecretaris Jacob Kohnstamm. Ze leidde een campagne om werken bij de overheid aantrekkelijker te maken. Van der Laan werd in 2002 gekozen tot Ambtenaar van het Jaar. In 2003 werd ze benoemd tot D66-staatssecretaris Cultuur in het kabinet Balkenende-II. Ze is getrouwd en heeft twee kinderen.

Een graf groter dan dat van Napoleon

2003-01-20T15:57:00.000+01:00

Provesano - Het is dringen geblazen op het kleine kerkhof aan de rand van Provesano. Bruine hoofden in stemmige pakken, Gucci-zonnebrillen en geelblauwe dassen drommen samen rond de enorme witmarmeren graftombe van Pim Fortuyn. Fotografen en cameralieden struikelen over grafzerken van lang overleden Italianen.
Ed Maas staat er, de voorzitter van de LPF, presentator en vastgoedgigant Harry Mens, lijsttrekker Mat Herben, advocaat Oscar Hammerstein, oud-bestuurder John Dost. Demissionair minister Roelf de Boer is er met vrouw, evenals zijn collega's Nawijn, Phoa en Van Leeuwen en een tiental Kamerleden.
Zij allen zoeken `een moment van bezinning' bij de tombe van hun doodgeschoten voorman. ,,Hij heeft een groter graf dan Napoleon'', zegt Hammerstein tevreden. Tussen alle gedrang door klinkt opeens geblaf. Butler Herman, in krijtstreep met zonnebril, komt aanlopen met de twee beroemdste hondjes van Nederland: Kenneth en Carla. Samen met een kleine 100 fortuynisten hebben zij de eendagstrip naar Provesano gemaakt, en doen een klein plasje naast het graf van hun vermoorde baas.
Eigenlijk was de bedevaart naar het graf van Fortuyn bedoeld als privé-aangelegenheid voor enkele trouwe aanhangers, geopperd door vastgoeddirecteur Chris Thunnessen. Maar in de verkiezingstijd is een dergelijk uitje een gouden mogelijkheid om het moreel van de troepen flink op te krikken, en het hele land daarvan deelgenoot te maken.
Voor het privé-tripje bleek uiteindelijk een Boeing 737 nodig, die zondagochtend vroeg goedgevuld vertrok vanaf het Rotterdamse vliegveld Zestienhoven. Bij de LPF is altijd wel iemand beschikbaar die zijn hand niet omdraait voor dergelijke kosten.
Thunnessen is nu eigenaar van het vakantiehuis van Fortuyn in Provesano, en heeft de deuren eenmalig opengesteld voor zijn LPF-vrienden. In het huis ligt alles nog onaangeroerd, de koffie zit in de bus en sloffen staan onder het bed. ,,Beeldige tegeltjes op de vloer, vind je niet?'', vraagt een mevrouw aan een vriendin. De LPF'ers laten zich onder de verbaasde blikken van dorpsgenoten uitgebreid fotograferen voor villa Rocca Jacoba. Even verderop wordt in het kerkje een korte gebedsdienst gehouden voor Fortuyn. In het draaiboekje voor de gasten wordt vermeld dat `Pim vaak een kaarsje brandde bij het Mariabeeld' aan de linkerzijde van de kerk. Gewillig volgen de bezoekers zijn voorbeeld.
,,Pim zou hebben genoten van deze dag'', zegt Mat Herben later in restaurant Gelindo dei Magredi in het nabijgelegen Vivaro. Oud zeer is verdwenen, fractie, partij en vrienden zijn weer één. Dat de `linkse kerk' de bijeenkomst bij het graf afdoet als lijkenpikkerij, vindt hij bespottelijk. ,,Laat hen maar bijeenkomen in rokerige zaaltjes in Nederland, wij doen het hier in Italië. We trekken ons er niets van aan.''
Minister De Boer is wel witheet over de kritiek. ,,Wat de LPF ook doet, het is altijd fout.'' Het was zijn eerste keer in Provesano, en de trip heeft ook hem `geïnspireerd'. Zijn collega Nawijn heeft aan het graf vooral ingezien dat na de dood van Fortuyn de maatschappij verder is verhard, ,,terwijl dat andersom had moeten zijn.'' Gedurende de dag stijgt de stemming. Er wordt veel gedronken en geklonken op Pim, vriend Pim, dode Pim. Voor politiek is ook nog twee minuten tijd. ,,Job Cohen? Een slapjanus'', zegt Herben uitgelaten. ,,Dat gaat ons mooi vijf zetels opleveren.''

Latinoamericana

2000-01-01T07:05:00.001+01:00

Het leuke aan reizen is dat je er niet snel genoeg van krijgt. Morgen vertrekt ons vliegtuig vanuit Buenos Aires terug naar Amsterdam, maar daar zitten wij grappig genoeg niet in. We zitten een half werelddeel verderop, in Panama, dus dat toestel gaat mooi zonder ons. Er is altijd wel weer ergens een nieuwe vlucht, nietwaar, het is koud in Nederland zag ik op teletekst en de AD-Bonjer-bonus is nog lang niet op.

Waar waren we gebleven. Kerst op de Antillen, Bonaire en Curacao. Heerlijk, gewoon weer pindakaas in de winkels, en Guhl en Dove, een broodje kaas bij ontbijt, en drinkwater uit de kraan, lekker hoor. Snorkel op, koffervisjes voeren, lummelen aan het strand, happy hour bij Kareltjes bar in Kralendijk met Liesbeth en Sacha, want om het helemaal leuk te maken hadden we met hen een ongepand rendez-vous op de eilanden. Het was vakantie in de vakantie, beetje uitrusten na alle vermoeiende ritten in Peru (want met een Cesna vliegen over de beroemde Nazcalijnen, pff, dat was heel vermoeiend, en Macchu Picchu beklimmen, nou nou, of hippe restaurants in Cusco bezoeken, in oase van Huacachina ronddobberen met uitzicht op de gouden woestijnduinen, god, wat hadden wij het zwaar daar).

Om het een beetje spannend te houden, kochten we eind december een ticket naar Bogota. We vreesden een beetje merkwaardige indruk te maken bij de douane met een rugzak, een enkele reis en alleen ..uh..eh.. als antwoord op de vraag waar we verder naartoe zouden gaan, maar de Colombianen vonden het allemaal best. Waarschijnlijk omdat het ongebruikelijk schijnt te zijn om drugs het land ín de smokkelen.
Colombia is een beetje een gek land. Heel fraai, prachtig groen, mooie koloniale steden als Medellin en Cali (vooral bekend van het NOS Journaal), welvarend, dure winkels en restaurants, onzettend vriendelijke mensen. Maar tegelijkertijd worden er 17.000 moorden per jaar gepleegd en woedt in het noorden en zuidwesten een permanente oorlog tussen het leger en drugsguerilla´s. In Bogota kan je in het fraaie oude centrum rustig rondwandelen maar toen we een verkeerde weg insloegen, riep een oud vrouwtje ons onmiddellijk terug. Of we gewurgd wilden worden, gebaarde ze. Eh, nee, liever niet. Wegwezen dan!
Toeristen zie je er niet veel. Een charter met 200 Italianen was voorpaginanieuws. Ondertussen doen Colombianen alsof hun land heel normaal is. Hoezo burgeroorlog? Hoezo drugsproblemen? Ze lezen gewoon de krant niet en kijken alleen naar de Colombiaanse Rai Uno.
Toch valt er wel te reizen, als je een beetje voorzichtig bent. Wij namen de bus naar Cartagena aan de Caraibische kust. Je kunt wel zeggen dat het het veiligste ritje op aarde was. 22 (!)uur rijden, 800 kilometer, en ik denk dat er wel 80 controleposten waren. Met militairen met mitrailleurs en tanks en schuttersputjes en wel. Soms hebben de guerilla´s er een handje van om de bussen te overvallen, maar die van ons lieten ze met rust. Misschien spaarden ze hun kogels omdat het bijna oudjaar was.

Cartagena is de partytown van Colombia. Lokalo´s met centen vieren er een strandvakantie, er is een jachthaven en een pachtige oude binnenstad met vestingmuur en al. Voor ons was vooral de jachthaven interessant, want we wilden per boot doorvaren naar Panama. Het is onmogelijk om over land de grens over te steken, omdat er een enorm moeras ligt, de Darien Gap, vol malariamuggen, zonder wegen, en bovendien is het de uitvalsbasis van de guerilla´s en drugsjongens die het niet plezierig vinden om op onverwachte momenten tegen argeloze rugzaktoeisten op te botsen. Omdat de Panamezen en de Colombianen niet erg bevriend zijn, is bovendien de ferryverbinding tussen Cartagena en Colon in 1996 uit de vaart gehaald. Iedereen die de grens over wil, moet dus vliegen of aanmonsteren bij een priveboot.
Dat was een leuk klusje. Na twee dagen rondhangen bij de Club Nautica hadden we tweemaal beet. Een franse avonturier Boubou wilde ons wel rechtstreeks naar Porvenir brengen, en met een Zweedse, goedaardige zeebonk met licht melangolische inslag konden we naar de San Blas eilanden zeilen.
We kozen voor de Zweed, Peter Ardinger, pensionado, liefhebber van goedkoop bier en rum en Zweedse schlagers. Hij bleek al tien jaar in het Caraibisch gebied rond te varen met zijn bootje, een 30 ft lange Double Ender. Was in 1996 de Atlantische oceaan overgestoken, en wil niet meer terug. Ik denk dat hij het rondje Caraiben nu een keer of tien heeft afgelegd.

We vertrokken op een vrijdagavond richting Hulanda Keys, het meest oostelijke puntje van San Blas (Kuna Yala). Dat bleek een tochtje van 40 uur. Ha! Ik was even vergeten dat je midden op zee geen anker kunt uitgooien, dus dat betekende dat we met zn drieen het bootje 40 uur in de vaart moesten houden. Helemaal geen luxecruise! ´s Nachts drie uur op, drie uur af, dus dat betekende dat ik de eerste nacht al tussen 3 uur en 6 uur sochtends in mijn eentje naast het roer zat, hopend onderweg geen supertanker tegen te komen, met kappie slapend op de bank. Aardedonker, stevige golven, weinig wind. Wel prachtig lichtgevende plankton.
Het was een pittig stukje varen, maar de aankomst in Hulanda Keys was spectaculi. Achter een enorm rif liggen tientallen koraaleilanden, met palmbomen en wit zand. Zeg maar Screensaver-islands. Een aantal is bewoond door de Kula, een grappig en vrolijk en trots indianenvolkje dat bijna het hele Panamese Caraibische kustgebied in autonoom bezit heeft. Ze leven van kokosnoten en vis, en maken molas, dat zijn geborduurde dingetjes die ze aan iedereen die langskomt proberen te slijten voor veel te hoge bedragen. Ze hebben zich nooit willen aanpassen aan de moderne beschaving, en als ze op het vaste land zijn lopen ze ook gewoon met hun kralenkousen en neusbellen en borduursels rond.
Een miniparadijs, lekker exclusief ook, omdat de meest vergelegen eilanden alleen per jacht te bereiken zijn. Veel zeilers blijven bovendien liever in de oostelijke cariben hangen, omdat dat luxer en rijker is. Iedere maandagavond wordt op een van de eilandjes een party gehouden, en zo stonden we opeens onder de maan en onder de palmbomen met rijke Amerikanen, excentrieke Duitsers, nog rijkere Zwitsers en avontuurlijke Fransen te toasten. Alle bezoekers nemen hapjes mee, onze Zweed hield het bij pannenkoeken met suiker, maar er waren ook krabcoctails en sushi. Wij hadden ons goede humeur meegenomen, en onze laatste fles goedkope wijn. Het ging als een lopend vuurtje dat er twee rugzaktoeristen op het feestje waren, en dat vonden vooral de amerikanen quite exiting. Per Bus uit Buenos Aires? Really? Amazing!!

Zo zwaar is het leven van een werkloze. Zeven dagen hebben we er rondgevaren, het ene eiland nog fraaier dan het andere. Uiteindelijk zette onze Zweed ons af bij Porvenir, waar een miniscuul schattig luchthaventje is voor goedkope vluchtjes naar Panama City. het inchecken vond´sochtends plaats onder een rieten afdakje door een Kuna op blote voeten. Of inchecken, ze keken gewoon hoeveel mensen er meewilden, en als de vliegtuigjes vol waren, belden ze er nog een.

Inmiddels zijn we aangeland in Boquete, niet ver van de grens met Costa Rica, een klein plaatsje in het hoogland. We zijn met onze neus in de boter gevallen, want juist deze week wordt hier la fiesta de las flores y del cafe gehouden, het feest van de koffie en de bloemen (meer hebben ze hier ook niet), en toevallig zijn we dol op koffie.

Als we nog een planning hadden, dan zou ik zeggen dat we richting Mexico reizen en daar een enkeltje kopen naar Amsterdam, maarja, we hebben geen planning meer, dus dat kan ik niet beloven. Entonces, ik zou nog tegen iedereen willen zeggen die geen zin meer heeft in januari: stap op het vliegtuig en kom naar ons toe, want het is hier chupi!

Deze week getuige geweest van een wel zeer merkwaardig Boliviaans gebruik: het zegenen van automobielen. Met bier, want dat werkt het beste. Sterker nog, ik heb zelf een auto gezegend, een met bloemen opgesierde Toyota van een vriendelijke meneer uit La Paz, met Pilsener uit La Paz. Het was niet echt moeilijk. Je neemt een glas bier en je gooit het over de voorruit en de motorkap, de eigenaar drinkt ondertussen de rest van de fles leeg.

Dat alles gebeurde in Copacabana, een plaatsje aan het Titicacameer waar de maagd van Copacabana woont, ook wel de Santisima Virgen de la Candelaria, een lelijk mens in een goud met rood gewaad en een behaarde baby op de arm. Ze is goed voor heel wat wonderen en spontane genezingen, maar ze is vooral ook de beschermheilige van de weg. Daarom staan op zondag pelgrims uit de wijde omgeving voor de kerk in de file om hun wagen te laten zegenen. Tegen botsingen, lekke banden, motorpech, dure benzine of ander ongemak. Op de terugweg hoeven ze hun handen niet aan het stuur te houden, want dan rijdt Candelaria wel.

Ik moest in eerste instantie niet zoveel van haar hebben, maar bij nader inzien ben ik toch blij met Candelaria. Ik denk dat Iedereen die zich in Bolivia op de weg begeeft blij is met Candelaria, want het verkeer is hier een grote tombola. Je weet nooit op welke wijze je de bus weer verlaat.
Het spannendst was onze rit van Cochabamba naar La Paz, vorige week. Het is een beetje onrustig in Bolivia, verkiezingen staan voor de deur, en boze arme boeren hadden de weg naar La Paz geblokkeerd. Ze eisen een geasfalteerde weg naar hun armetierige dorpjes, geloof ik, of iets met onderwijs, dat was niet helemaal duidelijk. Maar de busmaatschappijen zijn nooit zo blij met deze acties, die om de haverklap plaatsvinden, omdat het hun veel centjes kost, dus rijden ze toch. In ons geval betekende het dat we ongeveer 80 km voor La Paz in het pikkedonker met de touringcar de berm inreden, en vervolgens de knollevelden, om de blokkades te omzeilen, de ramen geblindeerd en het licht binnen uit. Halverwege de urenlange rit doemden uit de duisternis in lompen geklede types op, met stokken en stenen en fakkels. Ze wilden geld. De tol bestond uit 1 boliviano (30 cent) per passagier, een koopje, en nadat iedereen zijn aandeel in de pet van de chauffeur had gedaan, mochten we verder. Dat was mooi, want soms worden alle ruiten van de bussen of vrachtwagens ingekinkeld.

We hebben Candalaria ook hard nodig gehad toen we per mountainbike de most dangerous road in de world afreesten. Het is een schitterende weg van de hoogvlakte bij La Paz (4200 mtr) naar de vallei van Coroico, op ongeveer 1100 mtr, ongeveer 60 km downhill (weinig trappen). Bovenop de berg regende het ijs, verderop lag sneeuw, halverwege werd het droog, beneden was het zonnig, groen en zwembadweer.
Ongeveer eens in de twee weken kukelt op die route een vrachtwagen naar beneden. Weg kan je het niet noemen, het is een hobbelig karrespoor langs een steile afgrond, zonder vangrail, en in het regenseizoen (nu dus) verandert het pad soms in een grote glijbaan. Verderop wordt al tien jaar gebouwd aan een nieuwe weg, maar dat gaat op zn Boliviaans. Dat betekent dat het meeste geld in de zakken van de aannemers en zijn broer en diens buurman en hun achternicht verdwijnt. En ondertussen blijven die arme vrachtwagens maar vallen. Wij hadden het geluk dat we op de weg terug naar boven de binnenbochten hadden, want links en rechts kletterden watervallen over de weg. Het had snachts enorm geonweerd.

Het is niet alleen maar vakantie hoor, onderweg hebben we ook wat journalistiek werk gedaan. Zijn een paar dagen op bezoek geweest bij het dierenopvangcentrum Inti Wara Yassi (Zon, maan, ster in quetcha en amayla) in de jungle bij Villa Tunari, een dorpje tussen Cochabamba en Santa Cruz (zoek maar op in de atlas). Het was een geestige ervaring. In Inti Wara Yassi worden mishandelde of gedumpte apen, poemas, papegaaien, miereneters, fretten en nog zo wat dieren verzorgd door vrijwilligers uit Europa, Australie en de VS, die daarvoor overigens flink betalen. De beesten zijn weggehaald bij circussen of kermissen, of soms wilden eigenaars van ze af als een aap of jaguar uit verveling hun meubilair ging opeten.
Toen we het park inliepen, kwam een zweedse vrijwilliger langsgewandeld met een halfwilde poema aan een touwtje. Even verderop werden we beklommen door een stuk of wat capucijnerapen, die graag op je schoot zitten of in je haar hangen en op een van beide plekken ook graag een drol doen. In het vogelkamp gaven twee Israeliers vliegles aan een valk die nooit had leren vliegen, door het beest in de lucht te gooien. Kaizers record is nu acht meter.
Het klinkt allemaal heel leuk en dat was het ook, behalve dat de vrijwilligers om de haverklap gebeten werden door de apen, soms ook door de poemas, of geklauwd, of een boom op hun hoofd kregen, of uitgleden en een been of een arm braken. Kort voordat wij kwamen was een Australisch meisje gegrepen door een van de poemas die ze uitliet, 26 hechtingen in haar arm, dichtgenaaid door de dierenarts in het park, want in het lokale ziekenhuisje wil je nog niet dood gevonden worden. Een Amerikaanse jongen had een horziontaal doormidden gescheurd oor, opgelopen toen hij tussenbeide kwam bij twee vechtende apen. Iedereen had wel ergens wat, en de apen hadden ook wel eens wat, want die lievertjes vinden het leuk om soms elkaars babyapen te ontvoeren en doden en er dan mee over te gooien.
Slapen deden de vrijwilligers (wij niet, wij hadden een fijn hotelletje aan de overkant van de rivier) op matrassen van stro in vieze kamers met veel muggen en geen klamboe en douchen deden ze onder vieze douches. Toch waren de meeste dierenvrienden heel goedgemutst, ze waren ook erg vriendelijk en hadden veel plezier.
Het is een mooi verhaal geworden, ik denk dat het volgende week zaterdag of de zaterdag erop in de Focusbijlage het AD staat (als die krant dan nog bestaat, haha). Jean heeft in La Paz een digitale camera gekocht, dus nu kunnen we de volgende keer makkelijker fotootjes versturen.

Gisteren zijn we de grens met Peru overgestoken. Hebben met een bootje Los Uros bezocht, dat zijn rieten, drijvende eilandjes in het Titicacameer, bekend van de aardrijkskundeles van de lagere schoon. In het hoogseizoen schijnt dat het Volendam van Peru te zijn, maar nu was het lekker rustig. Voor de kust bij Puno liggen een stuk of 20 van die dingen waar ze toeristen ontvangen, als een soort openluchtmuseum, maar verderop in de rietvelden wonen nog een paar honderd echte vissertjes. Ik vond het er erg mooi. Het is alsof je op een waterbed loopt, en voor 5 soles (1,25 euro) vaart een aardige indiaan je rond op een rieten bootje. Tegenwoordig bestaat de bodem van die bootjes uit lege petflessen, pepsi favoriet, want dan gaan ze langer mee.

We zijn nu in Arequipa, ook al prachtig, stuk luxer dan Bolivia, gek genoeg zie je hier palmbomen en moorse kloosters, en het is heerlijk lenteweer, gelukkig, want mijn lichaam begint aardig te protesteren tegen het ruige klimaat hier, de hete zon, ijskoude hoogvlakten, broeiend vochtige tropen, plus nog de niet zo heel erg schone handen van de meeste restauranthouders. Vorige week hadden we allebei een paar dagen buikgriep, opgelopen bij ofwel het vegetarische Harakrishna restaurant in La Paz, ofwel bij een Duitse pensionhouder die zijn kip te lang op de warmhouders had staan. Fijn was dat niet. Maar nu zijn onze magen weer een stuk sterker.

De komende dagen gaan we een paar dagen door de Colca trekken, dat is de Grand Canyon van Peru. Daarna richting Cusco en Machu Pichu. Als het daar slecht weer is reizen we door naar het noorden van Peru, waar het wel zomer is, gaan we lekker naar het strand.
Ha, nog steeds best aangenaam om werkloos te zijn, hoop dat het met jullie allemaal goed gaat, tot de volgende mail!